success closed Loading...

Mirzə Fətəli Axundov məktubunda Həsən bəy Zərdabini nədə ittiham edir? Boş yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan!


İşləyib hazırladığımız materiallar içərisində xüsusi maraq çəkən məktublar kifayət qədərdir. Ona görə “maraq çəkən” deyirəm ki, bu məktubların müəllifləri klassikləşən ədiblərimizdir. Onların bir-birinə yazdığı məktublarda toxunduqları mövzular, apardıqları fikir mübadilələri olduqca maraqlıdır...

Bu dəfə isə klassik ədiblərimizdən ikisinin Mirzə Fətəli Axundovun Həsən bəy Zərdabiyə yazdığı və “Əkinçi” qəzetinin 18 yanvar 1877-ci il tarixli 2-ci sayında dərc olunan məktubu Enter.News oxucularına təqdim edirik. Qeyd edim ki, M.F.Axundovun H.Zərdabiyə bir neçə məktubu və H.Zərdabinin də ona cavab məktubları var. Qismət olsun, zaman-zaman həmin məktubları təqdim edəcəyik.

Bizim əzizimiz və gözümüzün işığı Həsən bəy, sən hər qəzetində bir müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səməratını  zikr edib bizə hey təklif edirsən: elm öyrənin, elm öyrənin... Çox yaxşı, sözün baməna və nəsihətin müfid və xeyirxahlığın sabit. İndi biz hazırıq ki, sənin nəsihətini əmələ gətirək. Bizə de görək elmi harada öyrənək, kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək? Əgər şəhərlərdə öyrənək, şəhərlərdə məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı, hansı istitaət ilə?

Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki, farsi və ərəbi dillərində elm bilən müəllimlər yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur, pəs necə edək? Deyəcəksən ki, rus dilində oxuyun, öyrənin. Çox yaxşı, şəhərlərdə məktəbxanalar açdıq, rus dilində elm öyrənməyə başladıq. Aya, ünas və kənd əhlimiz  necə etsinlər, kəndlərdə də məktəbxanlar açaq və müəllimlər gətirdək, ya yox? Əgər deyirsən açın, insaf elə, hansı istitaət ilə və hansı qüdrət ilə?

Dövləti-qəviyyeyi-Rusiya bu istitaət və qüdrət ilə hələ kəndlərdə məktəbxanalar bina etməyibdir, biz füqəra necə edək? Əgər deyirsən ki, kənd əhli qalsın, ancaq şəhər xalqı elm öyrənsin, onda sənin muradın əmələ gəlməz, bir gül ilə bahar  olmaz. Şəhər xalqı kənd əhlinə nisbət qətrədir dəryaya nisbət. Elmin mənfəəti o surətdə zahidir ki, kaffeyinas, Prus xalqı kimi və yeni dünya xalqı kimi, ünsən və zükurən elmdən bəhrəyab ola. Pəs bica yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan, buna ancaq şakir ol ki, dövləti-Rusiyanın təhti-himayətində keçən zəmanələrin qoşunkeşliyindən, çapqınından azad olub, asayiş tapmışıq və zindəganlıqdan razıyıq. Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvələn, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izhar etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqaz səhifəsində sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünnü. Şiələrin sünnülərdən zəhləsi gedir, sünnülərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz. İttifaq haradan olsun?

Vəsiləmiz dəxi yoxdur. Ondan ötrü ki, türki, farsi və ərəb dillərində on beş ilin müddətinədək ancaq bir yarımçıq savad kəsb etməyə qadirik. Əgər müttəsil oxusaq, aya bu dillərdə elmi necə öyrənək? Sənin sözünə qoy osmanlılar və qızılbaşlar baxsınlar. Pəs onlar niyə elmsizdirlər? Külli Ərəbistan bisavaddır, ərəblər ya dilənçilik, ya çapavulçuluq edirlər. Külli Anatoliya bisavaddır, külli İran bisavaddır. Ancaq İstanbulda, Tehranda və Təbrizdə beş-altı nəfər yazan və oxuyan tapılır. Səbəb odur ki, müsəlman dillərində oxumaq çətindir.

Bir də şikayət edirsən ki, sənin qəzetini alan yoxdur. Sözün çox hesabı. Kim alsın? Vəqta ki, şəhərlərdə, kəndlərdə və obalarda xanzadəmiz, bəyzadəmiz, sövdəgərzadəmiz, əkinçilərimiz, sərkarlarımız, çobanlarımız oxumaq və yazmaq bilmirlər, ünas əhli hakəza, qəzeti alıb neyləsinlər? Cırsınlar, tullasınlar? Külli İrəvan quberniyasının xalqı türki oxumaq bilmir. Qalan yerlərdə ki, bir paraları filcümlə oxumaq, yazmaq bilirlər, alıblar, dəxi nə istəyirsən? Sənin muradın o vaxtda kamilən bitər ki, bizim hətta çobanlarımız da Prus çobanları kimi oxumaq, yazmaq bilələr və ünas tayfamız da oxumaq bilə. Təvəqqə edirəm ki, mənim bu kağızımı biduni-ziyad və nöqsan onun cavabı ilə öz qəzetində basasan.

Yazıldı Qafqaz səfhəsində sakin olan milləti-islamın təqdirən Vəkili-naməlumu tərəfindən.

Əvvəli-yanvar, sənə 1877.

Təqdim etdi: Rəşad Sahil 



XƏBƏR LENTİ
Prezidentin Polşaya səfəri başa çatdı 22:52
Almaniyanın İstanbuldakı Baş konsulluğunda ajiotaj - Əraziyə giriş-çıxış bağlanıb 22:25
Qaradağda dənizdə batan 1 nəfər xilas edilib 22:13
Liviyada BMT missiyasının üzvləri əsir götürülüb 21:53
Rusiya ABŞ-ın sanksiyalarına cavab tədbirləri hazırlayır - Mariya Zaxarova 21:36
Xarici xüsusi xidmət orqanları Rusiya sərhədləri yaxınlığında terrorçuları dəstəkləyir - Putin 21:15
Liviya ordusu Benqazinin mərkəzində bir neçə rayonu terrorçulardan azad edib 20:55
Donald Tramp Emin Ağalarovu belə qovdu - VİDEO 20:37
"Xoruzlardan biri sahibini tanıyıb banladı" – Hinduşka oğrusundan Telli Borçalı ilə bağlı maraqlı ETİRAFLAR – VİDEO 20:19
Əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı qanunda ciddi dəyişikliklər ediləcək 20:00
Deputat pivə içən molladan danışdı 19:41
Nazirlik: Meşələrin qanunsuz kəsilməsi ilə bağlı kadrlar təhrif olunmuş görüntüdür 19:20
Türkiyə təyyarələri İraqın şimalında PKK mövqelərini bombalayıb 19:01
ÜAK-ın apelyasiya şikayətinə baxılacağı tarix açıqlanıb 18:40
Aslanlar avtomobil yolunu belə bağladı - VİDEO 18:19
AzTV-də özünü alman turist kimi təqdim edən İbrahimin atası narahatdır "...Videonun silinməsiylə bağlı Meydan TV-yə yazdım, onlarsa məni bloka atdılar..." + VİDEO 18:02
Qətərə qarşı yeni sanksiyalar gəlir... - Sərt tələb 17:43
Tramp gözəl müxbiri görüncə... - VİDEO + FOTOLAR 17:19
Çimərlikdə azyaşlı qıza TƏCAVÜZ: 5 suriyalı saxlanıldı 16:55
İŞİD-in qan donduran edam üsulu - Uşaqların əli ilə + VİDEO 16:46
Azərbaycanlı avtoriteti döydürən “oğru”lar ələ keçdi - ƏMƏLİYYAT 16:33
Rusiyaya pis xəbər: Sanksiya... 16:26
Putin yayda istirahət etməyəcək 16:08
Luqanskda kəşfiyyat toqquşması: rus hərbçi əsir düşdü 15:49
Uşaq ətindən plov - Qadın öz övladını yeyib + VİDEO (18+) 15:32
Müsavat Partiyasının saxta vəsiqəsi ilə mühacirətə gedən şəxs tutularaq Azərbaycana qaytarılacaq + FOTOLAR 15:15
Pedro Aqramunt Avropa Xalq Partiyasından xaric edildi 14:57
Bu təbii üsulla və 6 hərəkətlə görmənizi yaxşılaşdıra bilərsiniz 14:41
“Azərbaycana ağır zərbə vurduq” açıqlamasına - Müdafiə Nazirliyindən sərt cavab 14:25
Arda Turan üçün dodaquçuqladan TƏKLİF 14:19
Könül Xasıyeva uzun fasilədən sonra səhnədə - Oturaraq ifa elədi + VİDEO 14:17
Dini lağa qoyanlar - Kəramət Böyükçöl 14:11
Dünyada super zənginlərin statistikası 14:00
Putin Ermənistandakı qoşunlara nümayəndə təyin etdi 13:53
Rövnəq Abdullayev Heydər Əliyevin Tbilisi şəhərindəki abidəsini ziyarət edib - FOTOLAR 13:44
Bakıda təhqir olunan qadın polisin gözü qarşısında kişini döydü - VİDEO (18+) 13:30
Putin sirr kimi saxladığı əsgərlərini döyüş meydanına çıxarır - MƏXFİ PLAN 13:13
Ağstafada avtomobil 53 yaşlı piyadanı vuraraq öldürüb 13:02
Azərbaycan Prezidenti Varşavada Polşanın baş naziri ilə görüşüb - FOTOLAR 12:59
Rusiyada iki azərbaycanlı həbsdən qaçdı - Hər an qətl törədə bilərlər... 12:58
Venesuelada gərgin anlar - Polis helikopteri Ali Məhkəməyə hücum etdi 12:48
"AzInTelecom" "Azərsu"nu məhkəməyə verib 12:36
Bakıda bağ evinə basqın edən şəxslər gözətçini döyüb evi yandırıblar 12:25
SOCAR BP-dən idarəçi transfer edib 12:21
Hava proqnozu - Rayonlar Bakıdan isti olacaq 12:16
Azərbaycanın cənubunda zəlzələ olub 12:10
“Qazprom” Türkiyə bazarını tərk edə bilər 11:58
Yer kürəsinin tarixi bir dəqiqədə - VİDEO 11:22
“Formula 1” çempionu Bakıda nasaz “Jiquli”ni təmir etmək istədi 11:07
Nəriman Nərimanovun unudulan və yaddan çıxan Türkiyə siyasəti və türkçülük mövqeyi - II YAZI 11:00
TAP-ın Yunanıstan və Albaniya hissəsində boruların 1/3-i döşənib 10:48
Qızıl 5 dollara yaxın bahalaşıb 10:32
ABŞ-da ehtiyatların artması nefti ucuzlaşdırır 10:17
İstirahət və bayram günləri yol qəzalarında 10 nəfər ölüb 10:00
Cəbhədə GƏRGİNLİK: Silahlar səhərə qədər susmayıb 09:44
Dünya əhalisi Tramp haqda nə düşünür? 09:30
Tramp və Makron razılaşdı: Suriya ilə bağlı QƏRAR 09:20
Hamının hər gün etdiyi bu vərdiş iki qadının kor olmasına səbəb oldu 09:00
Bu hərəkəti ilə futbolda yeni cığır açdı - VİDEO 08:45
Amerikalı nazir: “ABŞ Rusiyanı bu sahədə irəli buraxmayacaq” 08:30
Dəniz havasının faydası 08:15
Bu meyvələrin çəyirdəkləri meyvələrin özündən də FAYDALIDIR 07:58
Hansı gilas daha faydalıdır: qırmızı, yoxsa ağ? 06:51
D vitaminin orqanizmdə əvəzsiz rolu - FAYDALI MƏLUMAT! 05:47
Hər gün 1 qaşıq darçınlı bal yeməyin faydaları 04:42
Badımcan qabıqlarından təbii ürək dərmanı -RESEPT 03:37
Səudiyyə Ərəbistanının XİN rəhbəri: Bizim və bir sıra ərəb ölkələrinin Qətərə qarşı irəli sürdüyü şərtlər üzrə danışıqlar olmayacaq 02:33
Daha 3 məşhur Bakıya gələcək 02:03
Gördüyü halda 28 il kor kimi yaşadı - Səbəb 01:40
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin həyatında polyaklar fəal iştirak ediblər” - İlham Əliyev 01:19
"Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisini 70 minədək tamaşaçı izləyib" - Azad Rəhimov 01:16
Marketinqin yeni hiyləsi - “Stress çarxları” həqiqətənmi, müalicəvidir? 00:47
WhatsApp-da yazdığı mesajdan peşman olanlar - Artıq çıxış yolu var... 00:19
Feysbukdan möhtəşəm rekord: 2 milyard... 00:07
27.06.2017
“Bavariya”nın ulduzu saxlanıldı - FOTO 23:43
Varşavada Azərbaycan prezidentinin şərəfinə rəsmi ziyafət verilib - FOTOLAR 23:25
"“Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Avropaya qazın çatdırılması üçün yeganə yeni mənbədir" - İlham Əliyev 23:10
Bayramda yollar “qan gölü”nə döndü - 5 gündə 64 ölü 22:52
Bu 12 əlamət sizdə varsa, HƏKİMƏ MÜRACİƏT EDİN 22:33
Prezident bir gündə 30 toy və 20 sünnətdə iştirak edib 22:13
Dünya üzrə bir sıra iri şirkətlər güclü haker hücumuna məruz qalıb 21:49
Türkiyə daha 3 şəhid verdi 21:40
Qəzada ölənlərin kimliyi bilindi: biri şirkət rəhbəri, digəri TV əməkdaşı 21:25
Prezident Andjey Duda: "Polşa Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini dəstəkləyir" 21:19
Mehriban Əliyeva: "Biz mütləq bütün arzularımıza çatacağıq, ədalət bərpa olunacaq, Qarabağ problemi həllini tapacaq" 21:01
Mehriban Əliyeva “Dörd yüz mindən çox məcburi köçkün iş yeri ilə təmin edilib” 20:43
Varşavada Azərbaycan-Polşa biznes forumu keçirilib 20:26
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Polşa Senatının marşalı ilə görüşüb - FOTOLAR 20:16
Aspirin saçlarınıza faydalıdır 19:59
Bollivud ulduzu: Azərbaycanda olmaqdan çox xoşbəxtəm 19:49
Yay aylarında bunları yeməyin 19:26
22 yaşlı modelin ölümü ilə bağlı yeni təfərrüatlar 19:07
Elxan Poluxov etimadnaməsini Braziliya prezidentinə təqdim edib 18:40
Mehriban Əliyeva məcburi köçkün ailələrinə yeni mənzillərin verilməsi mərasimində iştirak edib - FOTOLAR 18:12
TAP-ın rəhbəri dəyişib 17:51
Lənkəranda film kimi qəza: - "Lexus" pilləkənlə qalxaraq mağazaya girdi + FOTOLAR 17:27
Prezident: "İstərdik ki, Azərbaycanla Polşa arasında birbaşa dəmir yolu xətti yaradılsın" 17:17
Bakı-Qazax yolunda "Land cruiser" aşıb - 2 nəfər hadisə yerində ölüb + FOTOLAR 17:09
Model Leylanın ölümündə təqsirləndirilən həkimdən AÇIQLAMA 16:54
Azərbaycan və Polşa prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər - FOTOLAR 16:42
Azərbaycanla Polşa arasında sənədlər imzalanıb - FOTOLAR 16:36
Ronaldo azərbaycanlı dostunu belə qarşıladı - FOTOLAR + VİDEO 16:11
Bakı-Qazax yolunda 4 avtomobil toqquşub - Ölən və yaralananlar var + hadisə yerindən FOTOLAR + VİDEO 15:46
Hansı hərbi hissəyə düşdüyünüzü BU YOLLA ÖYRƏNİN - İnternet və SMS 15:37
Hərbi xidmətlə bağlı ən çox verilən suallar və CAVABLARI 15:27
Bakının bir neçə rayonu işıqsız qalıb 15:13
Səməd Seyidov AŞPA-nın sədrinin ətrafında baş verənləri “əcinnə ovu” adlandırıb 14:57
Azərbaycanda daha bir həkim səhlənkarlığı - Xəstənin arterial damarın kəsib öldürdülər 14:51
"Google" şirkəti 2.7 milyard dollar məbləğində cərimələnib 14:45
Qəndab Quliyeva dəfn olundu 14:39
Ukrayna hərbi kəşfiyyatının xüsusi təyinatlılarının komandiri partladıldı - Hadisənin baş verdiyi anın görüntüləri yayıldı + VİDEO 14:34
Təhsil Nazirliyindən yeni QƏRAR: Kim neçə il təhsil alacağını özü müəyyənləşdirəcək - DETALLAR 14:20
17 yaşlı gəncin göldə son çırpınışları - Dostları zarafat etdiyini düşündülər... + VİDEO 14:02
Daxili İşlər Nazirliyi ölümlə nəticələnən basqın barədə məlumat yaydı 13:46
Sabahın havası - ŞİDDƏTLİ İSTİLƏR 13:42
Yeni şahzadə Putini hədələyir: “Üç günə məhv edərik” 13:24
Azərbaycan və Polşa prezidentlərinin təkbətək görüşü oldu 13:13
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Varşavada rəsmi qarşılanma mərasimi olub - FOTOLAR 13:00
Azərbaycanda gizli at əti biznesi - FAKTLAR 12:43
Kafedə namaz qılan azərbaycanlı cərimələndi 12:40
Qazaxıstan Azərbaycandan gedən 81,5 ton zərərli kartofu geri qaytardı 12:33
Xalq artisti ilə vida mərasimindən FOTOLAR 12:18
Ağ Ev açıqlama yaydı: - Donald Tramp məşhur hüquqşünasın namizədliyini FTB direktoru postuna irəli sürüb 12:09
Bakıda sərxoş sürücü 7 qonşunun avtomobilini əzib, divarı uçurub - FOTOLAR + VİDEO 11:51
Əhaliyə xəbərdarlıq: Azərbaycanda ildırımvurma çoxalıb - TƏHLÜKƏLİ BÖLGƏLƏR 11:41
Kiyevdə güclü partlayış: DƏHŞƏTLİ GÖRÜNTÜLƏR + VİDEO 11:31
18 marşrut əvvəlki trayektoriyasına qaytarılıb 11:15
Qızıl cüzi ucuzlaşıb 11:09
Neft bahalaşıb 11:07
Xəlil Rza və Nəriman Həsənzadəni danlayan qadının məktubu - Orada Azərbaycan qeyrəti çəkən olsa... 11:04
Balakəndə ağır avtomobil qəzası: - Ailənin 1 üzvü öldü, 3-ü şikəst qaldı 10:46
Şəki sakini 5,5 kq narkotiki satmaq üçün bayram bazarına üz tutub 10:33
Bəy və gəlin toydan imtina etdi: Ağac əkdilər + FOTO 10:25
Qeysəriyyə əməliyyatı vasitəsilə dünyaya gələn körpələr haqqında söylənilən 5 gerçək 10:10
Qadın tələbələr daha çox kolleclərdə, yoxsa ali məktəblərdə oxuyur? 09:50
Bu dəfə də cəbhədə silahlar susmadı - Gərgin gecə 09:35
Bakıda ikimərtəbəli ev yandı 09:20
Rusiyadan İrəvana pul axını dayanır - Yeni rəqəmlər 08:52
Rusiya və Finlandiya razılığa gəldi - 10 il sonra... 08:35
Rusiyanın bu vilayətində fövqəladə vəziyyət rejimi tətbiq edilib - SƏBƏB 08:15
Bağırsaqlarda mikrobları öldürən, arıqlamağa kömək edən ƏDVİYYAT 07:59
Bildirçin yumurtası immuniteti möhkəmləndirir 06:41
Dəfnə yarpağının nadir müalicəvi xüsusiyyətləri 05:17
Bu maddələrin çatışmazlığı QICOLMALARA səbəb olur 04:31
Qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün 7 SADƏ MƏSLƏHƏT 03:15
Dəniz havasının ŞƏFAVERİCİ GÜCÜ 02:53
Yəməndə hava zərbələri nəticəsində 9 nəfər ölüb 01:59
Niderlanda yaşı 4,5 milyard il olan meteorit düşüb 01:49
Bayramda mədəniz ağrımasın deyə belə qidalanın - MƏSLƏHƏT 01:22
Ağ Ev: "Tramp ABŞ-ın dünyada enerji liderliyini möhkəmləndirmək niyyətindədir" 00:53
Qəzza zolağından İsrail tərəfə raket atılıb 00:41
Merkel Avropanı Suriya və Liviyanın problemlərinin həllində fəal iştirak etməyə çağırıb 00:27
İtaliya polisi miqrantlara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə edib - VİDEO 00:03