success closed Loading...

Mirzə Fətəli Axundov məktubunda Həsən bəy Zərdabini nədə ittiham edir? Boş yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan!


İşləyib hazırladığımız materiallar içərisində xüsusi maraq çəkən məktublar kifayət qədərdir. Ona görə “maraq çəkən” deyirəm ki, bu məktubların müəllifləri klassikləşən ədiblərimizdir. Onların bir-birinə yazdığı məktublarda toxunduqları mövzular, apardıqları fikir mübadilələri olduqca maraqlıdır...

Bu dəfə isə klassik ədiblərimizdən ikisinin Mirzə Fətəli Axundovun Həsən bəy Zərdabiyə yazdığı və “Əkinçi” qəzetinin 18 yanvar 1877-ci il tarixli 2-ci sayında dərc olunan məktubu Enter.News oxucularına təqdim edirik. Qeyd edim ki, M.F.Axundovun H.Zərdabiyə bir neçə məktubu və H.Zərdabinin də ona cavab məktubları var. Qismət olsun, zaman-zaman həmin məktubları təqdim edəcəyik.

Bizim əzizimiz və gözümüzün işığı Həsən bəy, sən hər qəzetində bir müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səməratını  zikr edib bizə hey təklif edirsən: elm öyrənin, elm öyrənin... Çox yaxşı, sözün baməna və nəsihətin müfid və xeyirxahlığın sabit. İndi biz hazırıq ki, sənin nəsihətini əmələ gətirək. Bizə de görək elmi harada öyrənək, kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək? Əgər şəhərlərdə öyrənək, şəhərlərdə məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı, hansı istitaət ilə?

Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki, farsi və ərəbi dillərində elm bilən müəllimlər yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur, pəs necə edək? Deyəcəksən ki, rus dilində oxuyun, öyrənin. Çox yaxşı, şəhərlərdə məktəbxanalar açdıq, rus dilində elm öyrənməyə başladıq. Aya, ünas və kənd əhlimiz  necə etsinlər, kəndlərdə də məktəbxanlar açaq və müəllimlər gətirdək, ya yox? Əgər deyirsən açın, insaf elə, hansı istitaət ilə və hansı qüdrət ilə?

Dövləti-qəviyyeyi-Rusiya bu istitaət və qüdrət ilə hələ kəndlərdə məktəbxanalar bina etməyibdir, biz füqəra necə edək? Əgər deyirsən ki, kənd əhli qalsın, ancaq şəhər xalqı elm öyrənsin, onda sənin muradın əmələ gəlməz, bir gül ilə bahar  olmaz. Şəhər xalqı kənd əhlinə nisbət qətrədir dəryaya nisbət. Elmin mənfəəti o surətdə zahidir ki, kaffeyinas, Prus xalqı kimi və yeni dünya xalqı kimi, ünsən və zükurən elmdən bəhrəyab ola. Pəs bica yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan, buna ancaq şakir ol ki, dövləti-Rusiyanın təhti-himayətində keçən zəmanələrin qoşunkeşliyindən, çapqınından azad olub, asayiş tapmışıq və zindəganlıqdan razıyıq. Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvələn, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izhar etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqaz səhifəsində sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünnü. Şiələrin sünnülərdən zəhləsi gedir, sünnülərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz. İttifaq haradan olsun?

Vəsiləmiz dəxi yoxdur. Ondan ötrü ki, türki, farsi və ərəb dillərində on beş ilin müddətinədək ancaq bir yarımçıq savad kəsb etməyə qadirik. Əgər müttəsil oxusaq, aya bu dillərdə elmi necə öyrənək? Sənin sözünə qoy osmanlılar və qızılbaşlar baxsınlar. Pəs onlar niyə elmsizdirlər? Külli Ərəbistan bisavaddır, ərəblər ya dilənçilik, ya çapavulçuluq edirlər. Külli Anatoliya bisavaddır, külli İran bisavaddır. Ancaq İstanbulda, Tehranda və Təbrizdə beş-altı nəfər yazan və oxuyan tapılır. Səbəb odur ki, müsəlman dillərində oxumaq çətindir.

Bir də şikayət edirsən ki, sənin qəzetini alan yoxdur. Sözün çox hesabı. Kim alsın? Vəqta ki, şəhərlərdə, kəndlərdə və obalarda xanzadəmiz, bəyzadəmiz, sövdəgərzadəmiz, əkinçilərimiz, sərkarlarımız, çobanlarımız oxumaq və yazmaq bilmirlər, ünas əhli hakəza, qəzeti alıb neyləsinlər? Cırsınlar, tullasınlar? Külli İrəvan quberniyasının xalqı türki oxumaq bilmir. Qalan yerlərdə ki, bir paraları filcümlə oxumaq, yazmaq bilirlər, alıblar, dəxi nə istəyirsən? Sənin muradın o vaxtda kamilən bitər ki, bizim hətta çobanlarımız da Prus çobanları kimi oxumaq, yazmaq bilələr və ünas tayfamız da oxumaq bilə. Təvəqqə edirəm ki, mənim bu kağızımı biduni-ziyad və nöqsan onun cavabı ilə öz qəzetində basasan.

Yazıldı Qafqaz səfhəsində sakin olan milləti-islamın təqdirən Vəkili-naməlumu tərəfindən.

Əvvəli-yanvar, sənə 1877.

Təqdim etdi: Rəşad Sahil 


XƏBƏR LENTİ
Azərbaycan manatı üzərindəki təsvirlərin mənası 07:49
Necə “aldanırıq” – MARKETOLOQLARIN AĞILLI HİYLƏSİ 06:42
Böyrəklərdəki iltihabı müalicə edən 5 resept 05:38
Dünya çempionunu xüsusi qəddarlıqla öldürən Anar Allahverənovu gözləyən CƏZA 04:35
ABŞ yenidən Rusiyanı “Taliban” qruplaşmasını silahlandırmaqda ittiham edib 03:32
Skandinavların dünyanın ən xoşbəxt insanları olmalarının 4 səbəbi 02:29
İndoneziyanın 9 müdrikindən biri olan azərbaycanlı + FOTO 01:48
Çempionlar Liqasının pley-off mərhələsinin bir sıra oyunları keçirilib - NƏTİCƏLƏR 01:25
Rusiya və Türkiyə İzmirdəki sərgidə 820 mln. dollar dəyərində kontraktlar razılaşdırıblar 00:59
Azərbaycan neftinin qiyməti 54 dollara çatır 00:47
İlin toyu baş tutdu: müxalifətlə iqtidar bir arada əyləndi + FOTOLAR 00:34
Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından 24 il ötür 00:10
22.08.2017
Ayaz Mütəllibov Hacı Əbdülə güldü: “Mən sovet dövründə Məşhəd ziyarətində olmuşam” 23:54
"Biz bunun qarşısını almaq üçün meydana çıxacağıq" - Qurban Qurbanov 23:43
"Çünki bilmirsən ki, səni nə ilə qarşılayacaqlar. Bəlkə biri gül-çiçəklə, biri “Quran”la, biri də silahla?" - MTN generalı Elçin Quliyev 23:19
Çempionlar Liqası - Qazaxıstanda 7 qol + VİDEO 23:07
Barselona hücumunda şübhəli bilinən şəxs daha böyük terakt planlaşdırdı 22:47
Nazirlər Kabineti çadranın geyilməsinə qadağa haqqında qanun layihəsini dəstəkləyib 22:22
Azərbaycanda ikili vətəndaşlığa icazə verilə bilərmi? - Deputatdan AÇIQLAMA 22:06
Cəsədi tapılan "sonuncu" itkin neftçinin bacısı: "Anam onun dərdindən öldü..." 21:50
"Azərişığ"ın avtomobilini yandırdılar 21:40
Bu ölkədə kimin nə etdiyi bəlli deyil - Sabiq nazir + VİDEO 21:27
Bu Avropa ölkəsində "Azərbaycan" küçəsi açılacaq 21:05
Sumqayıtda 5 yaşlı qızın quduzluqdan ölməsi ilə bağlı yekun rəyi açıqlanıb, həkimlər cəzalandırılıb 20:33
Bakıda avtobus sürücüsünə silah çəkən polis oğlu ilə bağlı BİABIRÇI TƏFƏRRÜATLAR 20:15
İlham Əliyevdən 6 milyon manatlıq 2 SƏRƏNCAM 19:58
Lerikdə diri-diri yanıb ölən ailənin qatili evin oğludur? - TƏFƏRRÜAT + VİDEO 19:34
Bu il Azərbaycana gəlmiş əcnəbilərin sayı açıqlanıb 19:20
Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin hərbi qulluqçuları təltif edilib - SİYAHI 19:06
Prezidentdən Elşad Həmidovla bağlı SƏRƏNCAM 18:52
Prezidentdən Elmar Novruzovla bağlı SƏRƏNCAM 18:39
Dövlət Komitəsi: Orta məktəblərdə dinin tədrisindən söhbət gedə bilməz 18:26
Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan XİN başçılarının Bakı görüşünün vaxtı məlum olub 18:13
İspaniyanın “Marca” nəşri "Qarabağ"a görə Azərbaycandan üzr istəyib 18:00
Dolların sabaha olan məzənnəsi 17:47
FHN Bakının mərkəzində mağazada baş verən yanğınla bağlı məlumat yayıb + FOTOLAR + YENİLƏNİB 1 17:33
Azərbaycan Gürcüstanda meşə yanğınlarının söndürülməsinə əlavə texnika və canlı qüvvə yola salıb 17:19
"Atatürkün maykada şəkil çəkdirdiyini görmüsən?" - Ərdoğan 17:05
Qaradağ sakini həmyerlisini bir yumruqla öldürüb 16:25
Bakıda məktəbli yarmarkaları fəaliyyətə başlayıb 16:10
Onlar Elçibəy haqqında danış(ma)dılar... 15:56
Azərbaycanda polkovnik fəciəvi şəkildə həlak oldu + VİDEO 15:43
Məişət tullantılarına görə daha bir bələdiyyə sədri cərimələnib + FOTOLAR 15:18
“Kopenhagen” – “Qarabağ” matçına nə qədər bilet satılıb? 15:03
Ermənini məğlub edən idmançımız gümüş qazandı 14:48
Putin və Sarkisyan Soçidə Dağlıq Qarabağ münaqişəsini müzakirə edəcəklər 14:35
Qurban bayramı günlərində Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidməti gücləndirilmiş iş rejimində çalışacaq 14:26
Bakıda avtoxuliqanlıq edən sürücü saxlanılıb - FİLM KİMİ ƏMƏLİYYAT + VİDEO 14:14
Məşhur idman şərhçisi FETÖ məsələsinə görə HƏBS EDİLDİ 14:01
Gəncədə daha bir faciə - Doğuşdan sonra körpə öldü 13:43
"Təhminə və Zaur"a yeni rəqib gəlir - "TƏHMİN və ZAUR" 13:22
ANS-in keçmiş aparıcısının ailəsində ağır itki + FOTO 13:11
Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb - Dolların yeni məzənnəsi 13:00
“Top ulduzlar” realiti şousunun çəkilişlərində yaşananlar + FOTOLAR 12:50
Sürücü yol polisi postunda “ruçnoy” çəkdi + VİDEO 12:35
Xəzərdə itkin düşən neftçilərin axtarışı başa çatıb - SON + YENİLƏNİB 12:17
Rusiyalı dünya çempionunu öldürən azərbaycanlının qardaşı da adam döyən çıxdı – YENİ TƏFƏRRÜATLAR 12:05
Qorbaçov İlham Əliyevin universitetdə müəllim kimi dərs deməyinə imkan vermədi, ona və atasına qarşı alçaqlıq etdi - "Rossiya" kanalının jurnalisti Solovyov 11:55
Azərbaycan vətəndaşları 650 milyon dollarlıq cekpotu uda bilər! 11:41
Uşaqlar arasında yoluxucu virus yayılıb – VALİDEYNLƏRİN NƏZƏRİNƏ 11:16
Qəbələyə köçürüləcək universitetlərin adları açıqlandı – SİYAHI 10:47
Mirzə Ələkbər Sabirin Sultan Məcid Qənizadəyə məktubu - Siz də bilirsiniz ki, Şamaxı mənim kimilər üçün bir zindandır 10:40
"Vur, komandir, vur!" videosunun qəhrəmanından YENİ XƏBƏR 10:30
Ərdoğan: İran və Türkiyə birgə hərbi əməliyyatlara başlaya bilər - TƏFƏRRÜATLAR 10:20
Abituriyentlərin nəzərinə: Ayın sonunadək qeydiyyatdan keçmək lazımdır 10:11
Sensasiyalı "Mələyin öpüşü" filminin rejissoru Əsgər Əli Hacızadə ilə MÜSAHİBƏ + VİDEO + FOTOLAR - EKSKLÜZİV 10:00
Bu gün Azərbaycanda 100 dolları neçə manata dəyişirlər? - MƏRKƏZİ BANKDAN AÇIQLAMA 09:48
Bakıda avtobus sürücüsünə silah çəkən şəxs həbs edilib - Atası polis zabitidir 09:38
Ermənilər Tovuzun Ağdam kəndini atəşə tutub - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı 09:19
Hökməli qəsəbəsində 26 yaşlı oğlan özünü tövlədə asdı 09:10
Azərbaycanda bir ailədən üç nəfər diri-diri yanaraq ölüb - DƏHŞƏT 08:52
Yeməkdən dərhal sonra meyvə şirələri içməyin - SAĞLAMLIĞINIZ ÜÇÜN 07:58
“Hər döyüşçüyə 100 qram araq...” – Stalinin 526 saylı qərarı 06:40
Litva postsovet ölkələrindən ilk dəfə ABŞ-dan sıxılmış təbii qaz alıb 05:29
Rusiya SSRİ-dən qalan son xarici borcunu ödəyib 04:30
Sağlam və qüsursuz uşaq dünyaya gətirmək istəyirsinizsə, BUNLARI EDİN! 02:43
Xəzərdə batanların sayı niyə çoxalıb? 02:02
Tam Günəş tutulması oldu + FOTOLAR + VİDEO 01:32
İsmayıllıda avtomobil 15 baş qoyunu vuraraq öldürüb 01:06
Livanda İŞİD liderlərindən biri yaxalanıb 00:59
Oğuzda 3 nəfərin öldüyü dəhşətli qəzanın görüntüləri + VİDEO + YENİLƏNİB 00:50
Azərbaycan beynəlxalq arenada çox ləyaqətli ölkə kimi tanınır - İlham Əliyev 00:33
Anar Allahverənov Rusiyanın dünya çempionunu niyə öldürdü? - TƏFƏRRÜAT + FOTOLAR 00:12
Əbülfəz Elçibəyin vəfatından 17 il ötür 00:01