success closed Loading...

Mirzə Fətəli Axundov məktubunda Həsən bəy Zərdabini nədə ittiham edir? Boş yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan!


İşləyib hazırladığımız materiallar içərisində xüsusi maraq çəkən məktublar kifayət qədərdir. Ona görə “maraq çəkən” deyirəm ki, bu məktubların müəllifləri klassikləşən ədiblərimizdir. Onların bir-birinə yazdığı məktublarda toxunduqları mövzular, apardıqları fikir mübadilələri olduqca maraqlıdır...

Bu dəfə isə klassik ədiblərimizdən ikisinin Mirzə Fətəli Axundovun Həsən bəy Zərdabiyə yazdığı və “Əkinçi” qəzetinin 18 yanvar 1877-ci il tarixli 2-ci sayında dərc olunan məktubu Enter.News oxucularına təqdim edirik. Qeyd edim ki, M.F.Axundovun H.Zərdabiyə bir neçə məktubu və H.Zərdabinin də ona cavab məktubları var. Qismət olsun, zaman-zaman həmin məktubları təqdim edəcəyik.

Bizim əzizimiz və gözümüzün işığı Həsən bəy, sən hər qəzetində bir müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səməratını  zikr edib bizə hey təklif edirsən: elm öyrənin, elm öyrənin... Çox yaxşı, sözün baməna və nəsihətin müfid və xeyirxahlığın sabit. İndi biz hazırıq ki, sənin nəsihətini əmələ gətirək. Bizə de görək elmi harada öyrənək, kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək? Əgər şəhərlərdə öyrənək, şəhərlərdə məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı, hansı istitaət ilə?

Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki, farsi və ərəbi dillərində elm bilən müəllimlər yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur, pəs necə edək? Deyəcəksən ki, rus dilində oxuyun, öyrənin. Çox yaxşı, şəhərlərdə məktəbxanalar açdıq, rus dilində elm öyrənməyə başladıq. Aya, ünas və kənd əhlimiz  necə etsinlər, kəndlərdə də məktəbxanlar açaq və müəllimlər gətirdək, ya yox? Əgər deyirsən açın, insaf elə, hansı istitaət ilə və hansı qüdrət ilə?

Dövləti-qəviyyeyi-Rusiya bu istitaət və qüdrət ilə hələ kəndlərdə məktəbxanalar bina etməyibdir, biz füqəra necə edək? Əgər deyirsən ki, kənd əhli qalsın, ancaq şəhər xalqı elm öyrənsin, onda sənin muradın əmələ gəlməz, bir gül ilə bahar  olmaz. Şəhər xalqı kənd əhlinə nisbət qətrədir dəryaya nisbət. Elmin mənfəəti o surətdə zahidir ki, kaffeyinas, Prus xalqı kimi və yeni dünya xalqı kimi, ünsən və zükurən elmdən bəhrəyab ola. Pəs bica yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan, buna ancaq şakir ol ki, dövləti-Rusiyanın təhti-himayətində keçən zəmanələrin qoşunkeşliyindən, çapqınından azad olub, asayiş tapmışıq və zindəganlıqdan razıyıq. Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvələn, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izhar etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqaz səhifəsində sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünnü. Şiələrin sünnülərdən zəhləsi gedir, sünnülərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz. İttifaq haradan olsun?

Vəsiləmiz dəxi yoxdur. Ondan ötrü ki, türki, farsi və ərəb dillərində on beş ilin müddətinədək ancaq bir yarımçıq savad kəsb etməyə qadirik. Əgər müttəsil oxusaq, aya bu dillərdə elmi necə öyrənək? Sənin sözünə qoy osmanlılar və qızılbaşlar baxsınlar. Pəs onlar niyə elmsizdirlər? Külli Ərəbistan bisavaddır, ərəblər ya dilənçilik, ya çapavulçuluq edirlər. Külli Anatoliya bisavaddır, külli İran bisavaddır. Ancaq İstanbulda, Tehranda və Təbrizdə beş-altı nəfər yazan və oxuyan tapılır. Səbəb odur ki, müsəlman dillərində oxumaq çətindir.

Bir də şikayət edirsən ki, sənin qəzetini alan yoxdur. Sözün çox hesabı. Kim alsın? Vəqta ki, şəhərlərdə, kəndlərdə və obalarda xanzadəmiz, bəyzadəmiz, sövdəgərzadəmiz, əkinçilərimiz, sərkarlarımız, çobanlarımız oxumaq və yazmaq bilmirlər, ünas əhli hakəza, qəzeti alıb neyləsinlər? Cırsınlar, tullasınlar? Külli İrəvan quberniyasının xalqı türki oxumaq bilmir. Qalan yerlərdə ki, bir paraları filcümlə oxumaq, yazmaq bilirlər, alıblar, dəxi nə istəyirsən? Sənin muradın o vaxtda kamilən bitər ki, bizim hətta çobanlarımız da Prus çobanları kimi oxumaq, yazmaq bilələr və ünas tayfamız da oxumaq bilə. Təvəqqə edirəm ki, mənim bu kağızımı biduni-ziyad və nöqsan onun cavabı ilə öz qəzetində basasan.

Yazıldı Qafqaz səfhəsində sakin olan milləti-islamın təqdirən Vəkili-naməlumu tərəfindən.

Əvvəli-yanvar, sənə 1877.

Təqdim etdi: Rəşad Sahil 



XƏBƏR LENTİ
Bakıda 80 yaşlı qadın oğlu tərəfindən qəddarcasına döyülüb 00:37
Cocuq Mərcanlıda tank əleyhinə mina və qumbara aşkarlanıb - FOTOLAR 00:16
İki nəfər BMT sülhməramlısı öldürülüb 00:02
23.05.2017
Dövlət universitetləri təhsil haqqını azaldacaq? - VİDEO 23:47
Zəvvarlarla dolu avtobus çaya düşdü - 22 ölü 23:37
Tramp Ukraynaya maliyyə yardımını 3 dəfə azaltdı 23:22
Əllərinizin xəbərdarlığına laqeyd qalmayın - FAYDALI MƏSLƏHƏT 23:06
Alman deputatları Türkiyəyə səfər etməkdən imtina ediblər 22:53
Nazir: “Beynəlxalq Bank 2018-ci ildən tez özəlləşdirilməyəcək” 22:38
Hindistan Kəşmiri raket atəşinə tutub 22:30
Bakıda top mərmisi tapılıb 22:14
Narkotik daşıyan göyərçin ələ keçdi - FOTOLAR 22:00
Tramp İsrail-Fələstin sülhü üçün “əlindən gələni” edəcək 21:45
Azərbaycan prezidentinin ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir 21:17
Gürcüstanda azərbaycanlı gənc qubernator müavini vəzifəsinə təyin edilib 20:51
“Turanbank”ın səhmdarlarının pay bölgüsü dəyişib 20:38
Türkiyədə Ordunun Baş Qərargahının 144 əməkdaşına saxlanma qərarı 20:15
Dövlət qulluğuna qəbul imtahanlarının qiyməti açıqlandı 19:50
"Ceyms Bond" öldü - 89 yaşında 19:22
Hacı Nuran: Şəklimi görəndən sonra reanimasiyaya düşüb 18:56
Yaşka Bakinski Bakıda qətlə yetirildi 18:34
Nazir: "Azərbaycanda yeni zeytun bağları salınacaq" 17:59
Mançesterdə terror aktı törədən şəxsin adı açıqlanıb 17:48
İslam Oyunlarında xarici idmançı ölkəmizə tropik malyariya gətirib 17:29
Azərbaycan Yay Olimpiya Oyunları üçün namizədliyini verə bilər 17:24
Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb 17:18
Nazir İslam oyunlarının açılış və bağlanışına xərclənən məbləği açıqlayıb 16:59
“Sarı zolaq” qadağası ləğv edildi: Cərimələnənlərin sayı açıqlandı + YENİLƏNİB 16:37
Azad Rəhimov: “İslam Həmrəyliyi Oyunları Rio Olimpiadasından daha yüksək səviyyədə keçirilib” 16:24
Futbolda ən maraqlı - ZƏDƏLƏNMƏLƏR + FOTOLAR 16:00
1 ton yararsız at əti satan şəxslər tutulub - FOTOLAR 15:50
Türk toplumunda qadının yeri və dəyəri - Tarix heç vaxt unutmur - ARAŞDIRMA 15:36
Tanınmış psixoloqun intiharına görə başlanmış cinayət işinə xitam verildi 15:20
Bir ildə Prezidentin Ehtiyat Fondunun vəsaitləri bu işlərə xərclənib - SİYAHI 15:06
“Fənərbaxça”nın ulduz futbolçusu həbs edildi - FOTO 14:32
İlham Əliyev Britaniya baş nazirinə məktub göndərdi 14:23
Putinin şəxsi aşpazı Ermənistanı qarışdırdı 14:10
Putinin yalnız ailəsinin bildiyi məxfi məlumatlar - VİDEO 14:03
Prezident və ailə üzvləri İslam Oyunlarının bağlanış mərasimində - FOTOLAR 14:00
İlham Əliyev qalib idmançılarla görüşür - FOTO 13:23
Londonda ABB-nin xarici kreditorlarla danışıqları başlayır 13:22
Azərbaycanın 6,9 milyard dollar xarici dövlət borcu var 13:00
Azərbaycanlı tanınmış cərrah Gürcüstanda həbs edildi - FOTO 12:26
Ermənilər Xocalı aeroportundan uçuşlara başlayır - TƏXRİBAT 12:16
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarında iştirak etmək istəyən abituriyentlərin qeydiyyat müddəti uzadılıb 12:10
Batumidə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə müdafiə nazirlərinin üçtərəfli görüşü keçirilir - FOTOLAR 12:00
Bakıda qadınlar arasında kütləvi dava 11:50
Dövlət Gömrük Komitəsi: İsrail vətəndaşına qarşı qanunsuzluğa yol verilməsi ilə bağlı yayılan məlumatlar həqiqətə uyğun deyil - VİDEO 11:45
Xarici İşlər Nazirliyi: Mançesterdəki terrorda ölən və yaralananlar arasında Azərbaycan vətəndaşlarının olub-olmadığı araşdırılır 11:30
Nigar Rəfibəylinin oğlu Anara məktubu - Sizin ayrılığınızın acısını mənə yalnız... 11:25
Nəsiman Yaqubludan Araz Əlizadəyə məsləhət: “Heç olmasa mənim yazdığım kitabı oxusun” 11:11
Erməni Azərbaycan vətəndaşlığı istəyir - 2 ildir məhkəmələrdədir 10:48
İŞİD məsuliyyəti üzərinə götürdü - Mançesterdəki partlayışa görə 10:41
DİM: Sənəd verən abituriyentlərin az olmasına builki məzunların sayının azalması da təsir göstərib 10:33
Ağdam sahibkarlarından investisiya layihələrinin qəbuluna başlanılır 10:20
Azərbaycan nefti bahalaşıb 10:07
Ermənilər cəbhədə gərginlik yaratdı 09:45
Bakıda özünü 8-ci mərtəbədən atan qadın sağ qalıb 09:13
Tereza Mey Mançesterdəki hadisəni dəhşətli terror aktı adlandırıb 09:00
Mançesterdə törədilən terror aktı nəticəsində xəstəxanalara 59 nəfər yerləşdirilib 08:50
Mançesterdə partlayışın terrorçu-kamikadze tərəfindən törədildiyi ehtimal edilir 08:40
Mançesterdə törədilən terror aktı nəticəsində 19 nəfər ölüb - YENİLƏNİB 2 - FOTOLAR - VİDEO 08:28
Yer üzünün ən zərərli 19 məhsulu! 07:59
"Danışan" kağız yaratdılar 06:09
70-ci illərin İstanbulu - FOTOLAR 05:32
10 min konfet kağızından libas hazırladı - FOTOLAR 04:43
7 xəstəliyə çarə olan QIZILI YAĞ 03:54
Venesuelada iğtişaşlar nəticəsində ölənlərin sayı 50-yə çatıb 02:24
"Yuventus" Xuan Quadradonu 20 mln. avroya transfer edib 01:54
Səyahət üçün ən ucuz 9 ölkə - VİDEO 01:35
Daha 4 PKK terrorçusu zərərsizləşdirildi 01:17
Sumqayıtda ev yanıb külə döndü 01:06
Qatıq və qarabaşaq qarışığı, sağlamlıq üçün UNİKAL VASİTƏ 00:53
Tramp İsraildə pərt oldu - Xanımı onun əlini geri çevirdi + VİDEO 00:42
Dollar zəifləyəcək 00:33
Qəbul imtahanlarında ikinci dəfə iştirak etmək istəyənlərin qeydiyyatı başa çatıb 00:18