success closed Loading...

Mirzə Fətəli Axundov məktubunda Həsən bəy Zərdabini nədə ittiham edir? Boş yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan!


İşləyib hazırladığımız materiallar içərisində xüsusi maraq çəkən məktublar kifayət qədərdir. Ona görə “maraq çəkən” deyirəm ki, bu məktubların müəllifləri klassikləşən ədiblərimizdir. Onların bir-birinə yazdığı məktublarda toxunduqları mövzular, apardıqları fikir mübadilələri olduqca maraqlıdır...

Bu dəfə isə klassik ədiblərimizdən ikisinin Mirzə Fətəli Axundovun Həsən bəy Zərdabiyə yazdığı və “Əkinçi” qəzetinin 18 yanvar 1877-ci il tarixli 2-ci sayında dərc olunan məktubu Enter.News oxucularına təqdim edirik. Qeyd edim ki, M.F.Axundovun H.Zərdabiyə bir neçə məktubu və H.Zərdabinin də ona cavab məktubları var. Qismət olsun, zaman-zaman həmin məktubları təqdim edəcəyik.

Bizim əzizimiz və gözümüzün işığı Həsən bəy, sən hər qəzetində bir müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səməratını  zikr edib bizə hey təklif edirsən: elm öyrənin, elm öyrənin... Çox yaxşı, sözün baməna və nəsihətin müfid və xeyirxahlığın sabit. İndi biz hazırıq ki, sənin nəsihətini əmələ gətirək. Bizə de görək elmi harada öyrənək, kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək? Əgər şəhərlərdə öyrənək, şəhərlərdə məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı, hansı istitaət ilə?

Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki, farsi və ərəbi dillərində elm bilən müəllimlər yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur, pəs necə edək? Deyəcəksən ki, rus dilində oxuyun, öyrənin. Çox yaxşı, şəhərlərdə məktəbxanalar açdıq, rus dilində elm öyrənməyə başladıq. Aya, ünas və kənd əhlimiz  necə etsinlər, kəndlərdə də məktəbxanlar açaq və müəllimlər gətirdək, ya yox? Əgər deyirsən açın, insaf elə, hansı istitaət ilə və hansı qüdrət ilə?

Dövləti-qəviyyeyi-Rusiya bu istitaət və qüdrət ilə hələ kəndlərdə məktəbxanalar bina etməyibdir, biz füqəra necə edək? Əgər deyirsən ki, kənd əhli qalsın, ancaq şəhər xalqı elm öyrənsin, onda sənin muradın əmələ gəlməz, bir gül ilə bahar  olmaz. Şəhər xalqı kənd əhlinə nisbət qətrədir dəryaya nisbət. Elmin mənfəəti o surətdə zahidir ki, kaffeyinas, Prus xalqı kimi və yeni dünya xalqı kimi, ünsən və zükurən elmdən bəhrəyab ola. Pəs bica yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan, buna ancaq şakir ol ki, dövləti-Rusiyanın təhti-himayətində keçən zəmanələrin qoşunkeşliyindən, çapqınından azad olub, asayiş tapmışıq və zindəganlıqdan razıyıq. Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvələn, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izhar etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqaz səhifəsində sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünnü. Şiələrin sünnülərdən zəhləsi gedir, sünnülərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz. İttifaq haradan olsun?

Vəsiləmiz dəxi yoxdur. Ondan ötrü ki, türki, farsi və ərəb dillərində on beş ilin müddətinədək ancaq bir yarımçıq savad kəsb etməyə qadirik. Əgər müttəsil oxusaq, aya bu dillərdə elmi necə öyrənək? Sənin sözünə qoy osmanlılar və qızılbaşlar baxsınlar. Pəs onlar niyə elmsizdirlər? Külli Ərəbistan bisavaddır, ərəblər ya dilənçilik, ya çapavulçuluq edirlər. Külli Anatoliya bisavaddır, külli İran bisavaddır. Ancaq İstanbulda, Tehranda və Təbrizdə beş-altı nəfər yazan və oxuyan tapılır. Səbəb odur ki, müsəlman dillərində oxumaq çətindir.

Bir də şikayət edirsən ki, sənin qəzetini alan yoxdur. Sözün çox hesabı. Kim alsın? Vəqta ki, şəhərlərdə, kəndlərdə və obalarda xanzadəmiz, bəyzadəmiz, sövdəgərzadəmiz, əkinçilərimiz, sərkarlarımız, çobanlarımız oxumaq və yazmaq bilmirlər, ünas əhli hakəza, qəzeti alıb neyləsinlər? Cırsınlar, tullasınlar? Külli İrəvan quberniyasının xalqı türki oxumaq bilmir. Qalan yerlərdə ki, bir paraları filcümlə oxumaq, yazmaq bilirlər, alıblar, dəxi nə istəyirsən? Sənin muradın o vaxtda kamilən bitər ki, bizim hətta çobanlarımız da Prus çobanları kimi oxumaq, yazmaq bilələr və ünas tayfamız da oxumaq bilə. Təvəqqə edirəm ki, mənim bu kağızımı biduni-ziyad və nöqsan onun cavabı ilə öz qəzetində basasan.

Yazıldı Qafqaz səfhəsində sakin olan milləti-islamın təqdirən Vəkili-naməlumu tərəfindən.

Əvvəli-yanvar, sənə 1877.

Təqdim etdi: Rəşad Sahil 


XƏBƏR LENTİ
Prezident İlham Əliyev Artur Rasi-zadəyə gördüyü işlərə görə TƏŞƏKKÜR edib 10:54
Əsir düşməmək üçün özlərini partlatdılar - Kəşfiyyatçımızın dəhşətli xatirələri + VİDEO 10:30
Cəbhədən XƏBƏR VAR - SON DƏQİQƏ 09:55
Şimali Koreya lideri nüvə silahından istifadə etməyəcəyinə söz verdi 09:30
Dünyanın ən nüfuzlu ŞƏXSLƏRİ - Putin siyahıdan çıxarıldı 09:05
İlham Əliyev Bakı metrosunda + FOTOLAR 00:25
Qəzzada toqquşmalar, ÖLƏNLƏR var 00:11
20.04.2018
Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində silahlı insident, Ölən var 23:50
Türkiyə qızıllarını ABŞ-dan niyə çıxardı? - Həqiqi səbəb 23:39
Twitter çökdü 23:03
Dünya şöhrətli DJ vəfat edib 22:43
Prezident İqtisadiyyat Nazirliyinin səlahiyyətini azaltdı 22:30
Bakıda böyük söküntü qərarı- 2500 EV KÖÇÜRÜLÜR + VİDEO 22:24
Yıldırmdan ABŞ-a: Öz işinlə məşğul ol, Türkiyədəki seçkilərlə yox 22:08
Mikrodalğalı sobalarda bizi gözləyən TƏHLÜKƏ 21:50
ABŞ Demokrat Partiyası Rusiyaya qarşı iddia qaldırdı 21:45
İrəvanda müxalifətin növbəti mitinqi keçirilir 21:23
Qarabağ da, Sarkisyan da bizə lazım deyil - Karapetyan 20:52
Türk ordusundan ilk: Bu silah ələ keçirildi 20:36
Mədəniyyət Nazirliyi və Dövlət Turizm Agentliyi yaradılır - SƏRƏNCAM 20:15
Azərbaycanda Dövlət Komitəsi ləğv edildi 20:03
Bu şəxslərə birdəfəlik maddi yardım verilməsi ilə bağlı SƏRƏNCAM 19:57
Prezidentdən 4 sərəncam - Azərbaycanda bu qurum ləğv edildi 19:47
Prokuror tanınmış idmançıya 8 il iş istədi 19:40
Putin Bakıdan qayıdan generalı TƏCİLİ GÖRÜŞƏ ÇAĞIRIB 19:20
“Lotu Quli”nin ən son görüntüləri + VİDEO 19:06
Neftin bir bareli 80 DOLLARA çata bilər 18:50
Bakı metrosunda qumbara tapıldı + FOTO 18:32
Ərdoğan qalmaqallı derbidən danışdı: Quramadır 18:20
İlham Əliyev sərəncam imzaladı - Əli Həsənov ... 18:09
Yeni baş nazir KİM olacaq? 17:53
Eldar Mahmudovu məhkəməyə verdilər 17:43
Dolların məzənnəsi 17:31
ABŞ Türkiyəni şantaj edir - Lavrov 17:10
Prezident qarşı çıxdı -Ölkə səfirliyi Qüdsə köçürüləcəkmi? 17:02
Damarlar təmizlənəyib təzyiq normallaşdıran və yaddaşı yaxşılaşdıran GÜCLÜ VASİTƏ 15:50
"Formula-1"-lə bağlı iki xəstəxana ayrıldı 15:25
Nazirdən NATO generalına: Onlar bizə niyə silah satmır? 14:40
Lavrovdan xəbərdarlıq: ABŞ-ın kosmosdakı gücü... 14:11
Şəhər köçürülür – Avropanın mərkəzində BOMBA HƏYƏCANI Avropa 13:35
5 dərəcə ŞAXTA OLACAQ, yağış və dolu yağacaq - Sabahın HAVASI 12:50
Pentaqondan S-400 açıqlaması: Qərarı Ankara verəcək 12:35
ABŞ-la müharibə başlaya bilərdi – Lavrovdan SENSASİYALI AÇIQLAMA 12:10
Azərbaycanlı iş adamının hesabına səhvən 128 milyon köçürdülər 11:30
“Putin Trampla görüşə hazırdır, amma…” – Moskvadan CAVAB 11:10
Şəxsiyyət vəsiqənizdə sizi ölümə aparacaq İNANILMAZ QEYD - ŞOK ARAŞDIRMA 10:25
PKK Türkiyə ilə ABŞ-ı qarşı-qarşıya qoydu 10:10
Jurnalistika üzrə təhsil alan bakalavrlara ŞANS 10:05
Erməni TƏXRİBATI - SON DƏQİQƏ 09:50
VALYUTA MƏZƏNNƏLƏRİ 09:35
Bakıda FACİƏVİ HADİSƏ 09:25
NEFTİN QİYMƏTİ 09:10
Üzeyir Hacıbəylinin Ordubadiyə təbrik məktubu 08:50
Rusiya XİN-də bomba həyəcanı: təxliyə başladı 00:40
Ermənistan bir neçə hissəyə parçalanacaq... - Hadisələrin MÜMKÜN SSENARİSİ 00:33
Ərdoğan DOLLARA MÜHARİBƏ ELAN ETDİ 00:23
Ermənistan prezidenti müxalifətə səslənib 00:05