success closed Loading...

Mirzə Fətəli Axundov məktubunda Həsən bəy Zərdabini nədə ittiham edir? Boş yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan!


İşləyib hazırladığımız materiallar içərisində xüsusi maraq çəkən məktublar kifayət qədərdir. Ona görə “maraq çəkən” deyirəm ki, bu məktubların müəllifləri klassikləşən ədiblərimizdir. Onların bir-birinə yazdığı məktublarda toxunduqları mövzular, apardıqları fikir mübadilələri olduqca maraqlıdır...

Bu dəfə isə klassik ədiblərimizdən ikisinin Mirzə Fətəli Axundovun Həsən bəy Zərdabiyə yazdığı və “Əkinçi” qəzetinin 18 yanvar 1877-ci il tarixli 2-ci sayında dərc olunan məktubu Enter.News oxucularına təqdim edirik. Qeyd edim ki, M.F.Axundovun H.Zərdabiyə bir neçə məktubu və H.Zərdabinin də ona cavab məktubları var. Qismət olsun, zaman-zaman həmin məktubları təqdim edəcəyik.

Bizim əzizimiz və gözümüzün işığı Həsən bəy, sən hər qəzetində bir müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səməratını  zikr edib bizə hey təklif edirsən: elm öyrənin, elm öyrənin... Çox yaxşı, sözün baməna və nəsihətin müfid və xeyirxahlığın sabit. İndi biz hazırıq ki, sənin nəsihətini əmələ gətirək. Bizə de görək elmi harada öyrənək, kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək? Əgər şəhərlərdə öyrənək, şəhərlərdə məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı, hansı istitaət ilə?

Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki, farsi və ərəbi dillərində elm bilən müəllimlər yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur, pəs necə edək? Deyəcəksən ki, rus dilində oxuyun, öyrənin. Çox yaxşı, şəhərlərdə məktəbxanalar açdıq, rus dilində elm öyrənməyə başladıq. Aya, ünas və kənd əhlimiz  necə etsinlər, kəndlərdə də məktəbxanlar açaq və müəllimlər gətirdək, ya yox? Əgər deyirsən açın, insaf elə, hansı istitaət ilə və hansı qüdrət ilə?

Dövləti-qəviyyeyi-Rusiya bu istitaət və qüdrət ilə hələ kəndlərdə məktəbxanalar bina etməyibdir, biz füqəra necə edək? Əgər deyirsən ki, kənd əhli qalsın, ancaq şəhər xalqı elm öyrənsin, onda sənin muradın əmələ gəlməz, bir gül ilə bahar  olmaz. Şəhər xalqı kənd əhlinə nisbət qətrədir dəryaya nisbət. Elmin mənfəəti o surətdə zahidir ki, kaffeyinas, Prus xalqı kimi və yeni dünya xalqı kimi, ünsən və zükurən elmdən bəhrəyab ola. Pəs bica yerə bizə tənə etmə, əl çək bizim yaxamızdan, buna ancaq şakir ol ki, dövləti-Rusiyanın təhti-himayətində keçən zəmanələrin qoşunkeşliyindən, çapqınından azad olub, asayiş tapmışıq və zindəganlıqdan razıyıq. Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvələn, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izhar etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqaz səhifəsində sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünnü. Şiələrin sünnülərdən zəhləsi gedir, sünnülərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz. İttifaq haradan olsun?

Vəsiləmiz dəxi yoxdur. Ondan ötrü ki, türki, farsi və ərəb dillərində on beş ilin müddətinədək ancaq bir yarımçıq savad kəsb etməyə qadirik. Əgər müttəsil oxusaq, aya bu dillərdə elmi necə öyrənək? Sənin sözünə qoy osmanlılar və qızılbaşlar baxsınlar. Pəs onlar niyə elmsizdirlər? Külli Ərəbistan bisavaddır, ərəblər ya dilənçilik, ya çapavulçuluq edirlər. Külli Anatoliya bisavaddır, külli İran bisavaddır. Ancaq İstanbulda, Tehranda və Təbrizdə beş-altı nəfər yazan və oxuyan tapılır. Səbəb odur ki, müsəlman dillərində oxumaq çətindir.

Bir də şikayət edirsən ki, sənin qəzetini alan yoxdur. Sözün çox hesabı. Kim alsın? Vəqta ki, şəhərlərdə, kəndlərdə və obalarda xanzadəmiz, bəyzadəmiz, sövdəgərzadəmiz, əkinçilərimiz, sərkarlarımız, çobanlarımız oxumaq və yazmaq bilmirlər, ünas əhli hakəza, qəzeti alıb neyləsinlər? Cırsınlar, tullasınlar? Külli İrəvan quberniyasının xalqı türki oxumaq bilmir. Qalan yerlərdə ki, bir paraları filcümlə oxumaq, yazmaq bilirlər, alıblar, dəxi nə istəyirsən? Sənin muradın o vaxtda kamilən bitər ki, bizim hətta çobanlarımız da Prus çobanları kimi oxumaq, yazmaq bilələr və ünas tayfamız da oxumaq bilə. Təvəqqə edirəm ki, mənim bu kağızımı biduni-ziyad və nöqsan onun cavabı ilə öz qəzetində basasan.

Yazıldı Qafqaz səfhəsində sakin olan milləti-islamın təqdirən Vəkili-naməlumu tərəfindən.

Əvvəli-yanvar, sənə 1877.

Təqdim etdi: Rəşad Sahil 


XƏBƏR LENTİ
17.02.2018
Baş nazir təqaüdlərlə bağlı qaydaları dəyişdi 22:52
Meksika DİN rəhbərinin olduğu helikopter qəzaya uğrayıb, 13 nəfər ölüb + YENİLƏNİB 22:05
Bakı sakinindən maraqlı ixtira: Tullantılardan neft istehsal edir + VİDEO 21:30
Böyrəyini verdiyi qıza evlənmə təklifi etdi - Cavabdan şoka düşdü 20:58
“Google” bu funskiyaları deaktiv etdi + FOTO 20:33
SOCAR-a məxsus benzin daşıyan maşın partladı 20:10
2 nəfərin ölümünə səbəb olan qəzayla bağlı AÇIQLAMA 19:43
Üç yaşlı Zəhranın ölüm səbəbi açıqlandı 19:13
Qəbələdə istirahət mərkəzi yanaraq külə döndü + VİDEO 18:43
Bakı sakini mağazadan dovğa aldı: görün içindən nə çıxdı + VİDEO 18:16
Bəstəkarın ailəsində ağır itki 17:49
Azərbaycanlı aktyor dünyasını dəyişdi 17:20
Şahin Zəkizadənin ölümündən 1 il keçir 17:00
MSK daha 7 nəfərin prezidentliyə namizədliyini təsdiq etdi 16:40
Bakıda doğranmış meyitin kimliyi bilindi - Qatili qadın imiş 16:20
Bu cür insanlardan UZAQ DURUN! - Xəbərimiz olmadan beyniniz... 16:00
DTX Bakıda "rəis"-i saxladı 15:30
Bu məhlulun bir qaşığı bütün bağırsaqları təmizləyir və arıqladır 15:20
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...” 15:17
Ərdoğan qələbə ANONSU VERDİ: 40 il... 15:05
Həsən Ruhanidən gözlənilməz - Afrin qərarı 14:55
Soğan niyə bahalaşıb? – Nazir SƏBƏBİNİ AÇIQLADI 14:45
Nadejda Mandelştamın əri Osip Mandelştama sonuncu məktubu 14:23
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları – Ələkbər Əliyev və Əliyar Əliyev + DOSYE 14:10
Həftəsonu hava kəskin DƏYİŞƏCƏK - PROQNOZ 13:50
Parlamentin sədr əvəzindən sərt etiraz - Yerinizdən danışmayasınız, qapını bağlayın, kimsəni bayıra buraxmayın 13:26
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsi: “Anam acından öldü” 13:20
Azərbaycanın xarici borcu niyə artır? - Nazirlik SƏBƏBİNİ AÇIQLADI 13:15
General Putini müharibədən saxlayan İKİ AMİLİ AÇIQLADI 13:04
Bakıda DƏHŞƏTLİ qəzanın anbaan GÖRÜNTÜLƏRİ + VİDEO 12:42
ABŞ, Rusiya, İsrail, Türkiyə... – Pərdəarxası müharibənin gizli səbəbi İLK DƏFƏ ORTAYA ÇIXDI 12:40
Bakıdan Afrin dəstəyi Türkiyədə gündəm oldu + VİDEO 11:57
ABŞ Öcalan və Qəndili sildi: Tillersonun təklifinin sirri... 11:35
Türkiyə möhtəşəm silah hazırlayır + FOTO 11:15
Qızılın QİYMƏTİ 11:05
“II Dünya müharibəsində…” - ABŞ kəşfiyyatının Qarabağla bağlı MƏXFİ MƏKTUBU - MƏTN 10:45
Rusiya ABŞ-ın Suriyadakı təhlükəli planını AÇIQLADI 10:30
Neftimiz BAHALAŞDI 10:25
Milli İstihbarat Təşkilatından UĞURLU ƏMƏLİYYAT + FOTO 10:10
“Halal” sertifikatını artıq bu qurum verəcək – Yenilik 09:55
Cəbhədən SON XƏBƏR 09:30
Ermənilərin törətdiyi Qaradağlı qətliamından 26 il ötür 09:15
Rusiya ilə razılaşmam olmayıb - Tramp 09:00
Ramil Usubovdan yeni rəis TƏYİNATLARI 00:20
Nazirlikdə yeni təyinat 00:00