success closed Loading...

Qurumayan qan çanağı türk yurdu Krım necə rusların oldu? - TARİX


İlham Tumas

Başıbəlalı Krımın tarixində bizim Azərbaycanın tarixinə bənzər məqamlar çoxdur. Bu yurd yeri də qədimdən üzübəri bir çox tayfaların, xalqların yürüşünə, qələbəsinə, məğlubiyyətinə şahidlik eləməli olub. Ancaq Krımı eradan əvvəlki qaranlıq minilliklərdən götürüb bugünkü günümüzə gətirib çıxaran tarix buranın həmişə bir türk yurdu olduğunu təsdiq edir.

Tavrlar türklərdimi?..

Bəli, bir neçə gün əvvəl parlamentində müstəqilliyini elan eləyən, bir neçə gün sonrasa referendumla Rusiyaya birləşəcəyi barədə bəyanat verən Krımdan söz düşəndə ağızlardan çıxan “bura türk yurdudur” fikrini qətiyyən populist fikir olaraq qəbul etməyin. Əvvəlcədən xatırladaq ki, yaşı bilinməyən mağaraları, qədim insan məskənlərinin qalıqları, tarixi abidələri, həmçinin yumşaq iqlimiylə Krım bəşər mədəniyyətinin qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Bölgənin ilk sakinlərinin kimlər olduqları da bəllidir. Tarixdə tavrlar kimi qalmış bu xalq haqqında yazan Herodotun, Tasitin, Strabonun, Ammianın əsərlərindən məlum olur ki, onlar yalnız Krımda yaşayaraq bu coğrafi ərazidən kənara çıxmayıblar. Sonradan bu ərazilərə kimmerlərin, skiflərin güclü axını nəticəsində Krım bu xalqların idarəsi altına düşür. Bu yerdə “tavrların mənşəyi bəlli deyil” iddiasına qayıdaraq bir sıra müəlliflərin əslində, Krımın doğma sakinlərini kimmerlərin bir qolu kimi qəbul etdiklərini, həmçinin skiflər və kimmerlərə qarışaraq assimlyasiya olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman tavrların türkdilli xalq olduğunu düşünmək daha məntiqlidir. Krımın onlarla tarixi abidələrindən biri olan qədim Üçbaş tavr yaşayış məntəqəsi də buna sübutdur.

Türk yurdu Qırım…

Eradan əvvəl VIII əsrdən başlayaraq bu yerlərdə hökmranlıq eləyən skiflərin yunanlarla əlaqələri başlayır. Yeni bərəkətli torpaqlar axtarışında olan yunanlar Krımda bir sıra şəhərlər salırlar, bölgənin iqtisadi, mədəni həyatında ciddi rol oynamağa başlayırlar. Eradan əvvəl V əsrdə yunanlar burada ilk koloniyalarını, ardından Roma İmperiyasına tabe Bosfor dövlətini qururlar. Krımın tarixi mənbələrdə Tavriya adlandırılması da məhz yunan tarixçilərinin hesabına baş verib. Sonrakı əsrlərdə Krım qotların, hunların, bulqarların və VII əsrdə xəzərlərin yürüşlərinə məruz qalır. Sonuncular 670-679-cu illərdə demək olar, bütün Krımı nəzarətə götürürlər, ancaq müəyyən fasilələrlə bölgədə Bizans təsiri də hiss olunur. Rusların Krıma mütəmadi hərbi yürüşləri 900-cu ilin əvvəllərindən başlayıb. Məhz bu dövrdən başlayaraq Xəzər xaqanlığı ilə ruslar arasında Krım üstündə bir-birinin ardınca müharibələr baş verir. Xəzərlərin ardından Krım peçeneqlerin, 11-ci əsrdən isə qıpçaqların nəzarətinə keçir. Bəli, həmin dövrdən başlayaraq ərəblərin qıpçaq adlandırdıqları bu türk tayfası Dəşti-Qıpçağın - Dneprdən Volqaya qədər olan torpaqların, Xorəzmin bir hissəsinin, demək olar bütün Krımı əhatə eləyən ərazinin sahibi olur. 1223-cü ilin yanvar ayında Krım monqollar tərəfindən fəth edilir...

Bu yerdə haşiyə olaraq qeyd eləyək ki, Krım nə qədər əldən-ələ keçsə də, burada nə qədər müxtəlif tayfalar, xalqlar ağalıq eləsələr də, yerlərdə indinin özündə belə türk izləri daha çox üstünlük təşkil edir. 1925-ci ildə Təbiətşünaslıq, Antropologiya və Etnoqrafiya Cəmiyyətinin Kuftinin müəllifliyi ilə Moskvada çap etdirdiyi “Krım tatarlarının yarımadada yerləşmələrinin tarixiylə bağlı” adlı kitabından da görünürür ki, bu torpaqlarda türk üslubunda qurulmuş yaşayış məskənləri, evləri, təsərrüfat sahələri üstünlük təşkil edir. Elə tədqiqatçıların böyük əksəriyyəti də “Krım” sözünün etimoloji mənasının türk sözü olan “qırım”dan götürüldüyü fikriylə razılaşırlar.

Vəziyyəti “rusca” olan Krım

news-detail

Qızıl Ordanın yerində 1441-ci ildə bölgədə mövcudluğunu uzun müddət davam etdirən Hacı Girayın xanlığı ilə Krım xanlığı qurulur. Sonrakı illərdə xanlıq Osmanlıyla müttəfiqlik quraraq Qızıl Orda torpaqlarını, Qazanı, Həştərxanı ələ keçirir. 1521-ci ildəsə Məmməd Giray Moskvanı mühasirəyə alır, rusları ağır məğlubiyyətə uğradaraq üzərlərinə xərac qoyur. Ümumiyyətlə, XVI-XVII əsrlərdə tatarlar qısa fasilələrlə ruslara 15 dəfəyə qədər yürüş təşkil etmişdilər. Krım Xanlığının bu kimi uğurları XVII əsrin sonlarına kimi davam edir. Həmin dövrdən başlayaraq Moskva knyazlığı gücləndiyindən, Osmanlı isə get-gedə zəiflədiyindən 1768-1774-cü illər arasında baş verən Osmanlı-Rus müharibəsində Krım ruslar tərəfindən işğal edilir. Krımın o dövrdə xanı olan, kefə və məclislərə xüsusi bağlılığı ucbatından “Dəli xan” adıyla çağırılan Krım Giray acı məğlubiyyətdən yaxa qurtara bilmir və 1774-cü ilin 15 iyulunda Bolqar kəndi Kiçik Qaynarcada bağlanın müqaviləylə Kerç boğazı Rusiyaya verilir, Krım Osmanlıdan asılı olmur.

Ancaq təbii ki, Osmanlı bu məğlubiyyətlə barışmır və Krım Osmanlının təhrikiylə yenidən üsyan qaldırır. Bu üsyan 1783-cü ildə Krım şahı Şahin Gireyin taxt-tacdan əl götürməsiylə nəticələnir. 1783-cü il aprel ayının 8-də II Yekaterinanın fərmanıyla Krım Rusiya ərazisi elan edilir və Krımın “rusca” dövrü başlayır...

Deyəsən, Krımın indisindən çox uzaqlaşdıq. Ancaq bu tarixi xatırlamaq mütləq lazımıydı. Məhz xatırlamalar nəticəsində məlum olur ki, rusların, əvvəlcə tacir, səyyah, sonrasa əsgər kimi buraya ayaq basdıqları dövrdən başlayaraq Krım həmişə onların diqqət mərkəzində olub, müxtəlif dövrlərdə bu torpaqlar üçün qanlı müharibələr aparıblar. Və ən maraqlısı bilirsiniz nədir? Ən maraqlısı odur ki, Rusiya Krımın birləşdirilməsindən sonra da ərazisində baş verən bütün müharibələrdə bu torpağa nə qədər ehtiyacı olduğunu hər dəfə nümayiş etdirməyə məcbur olub. Mənə elə gəlir, necə ki, 17-ci əsrə qədər ruslar Krım Xanlığının hücumlarından, Moskvanın yandırılmasına qədər baş verən talanlardan qorunmaq üçün bu torpaq uğrunda müharibələr aparmağa məcbur idilər, indi - 21-ci əsrdə də eyni taleni yaşamamaq üçün Krıma yenidən sahiblənmək, onu əldən verməmək uğrunda bütün dünyaya qarşı belə savaş açmağa hazırdırlar. 

news-detail

Çardan bolşeviklərə qədər

Krım tatarları istər Rusiya İmperiyasının, istər bolşevik Rusiyasının, istərsə də, Sovetlər Birliyinin dövründə həmişə təqiblərə, repressiyalara, sürgünlərə məruz qalıblar. Mövzuyla bağlı 1919-cu ildə - Birinci Cümhuriyyət dövründə Bakıda Azərbaycan Hökuməti Nəşriyyatının rus dilində dərc etdiyi Arslan Kriçinskinin müəllifliyi ilə “Ucqarlarda rus siyasəti barədə oçerklər” adlı kitabdan xeyli qiymətli materiallar əldə elədim. Kitabda Çar Hökumətinin 1788-ci ildən başlayaraq Krımda yaşayan tatar din xadimlərini imperiyanın ucqarlarına sürgün etməsi, onları mənəvi-psixoloji təzyiqlərə məruz qoyması, bütöv tatar kəndlərini köçürməsiylə bağlı raportlar da yer alıb. Tavriyanın rəhbəri, həqiqi dövlət müşaviri Vasiliy Koxovskinin, Baxçasaray Dövlət sarayının nəzarətçisi Ananiçin və digər rus məmurlarının yazdıqlarından, yaxud onlara yazılanlardan Krım tatarlarının zaman-zaman hansı əziyyətlərlə üz-üzə qaldıqlarını təsəvvür eləmək çətin deyil. Bu təqiblər, repressiyyalar, dediyimiz kimi, bolşeviklərin dövründə də davam eləmişdi. Adıçəkilən kitabda 1918-cu ildə Simferopolda İnqilabi Hakimiyyətin qərarı ilə həbs olunan Krım və Litva tatarlarının müftisi Çələbican Çələbiyevin həbsiylə bağlı materiala nəzər yetirmək kifayətdir ki, vəziyyətin nə qədər qəliz olduğunu anlayayasan. Məhz bu kimi repressiv tədbirlər nəticəsində Krımda türk əhalinin sayı ildən-ilə azaldı. Gəlin, statistikaya nəzər salaq...

Azalan faizlər

XVII əsrin birinci yarısı - 95.1 faiz tatarlar, 2.6 faiz yunanlar, 2.1 faiz ermənilər, 0.2 faiz karaimlər;

1760-70-ci illər - 92.6 faiz tatarlar, 4 faiz ermənilər, 3.1 faiz yunanlar;

1795-ci il - 87.6 faiz tatarlar, 4.3 faiz ruslar, 1.9 faiz yunanlar;

1816-cı il 85.5 faiz tatarlar, 4.8 faiz ruslar, 3.7 faiz ukrainlər;

1850-ci il - 77.8 faiz tatarlar, 7 faiz ukrainlər, 6.6 faiz ruslar;

1858-ci il 73 faiz tatarlar, 12.6 faiz ruslar, 4 faiz ukrainlər.

Nə isə, vaxtınızı çox almadan deyim ki, il-ili əvəzlədikcə, gördüyünüz kimi Krım tatarlarının sayı sürətlə azalır, rusların sayı isə artır. Nəhayət, 1897-ci ildə ruslar Krımda 35.6 faiz tatarların, 33.1 faiz rusların yaşamasına nail olurlar. 1917-ci ildəsə artıq rusların faizi düz 41.2-yə çatdığı halda, tatarların faizi 28.7 olur. 1939-cu ilə qədər bölgədə 19.4 faizdə qalan tatarlar bir neçə il sonra - 1944-cü ilin yazındalı köçürülmədən sonra ruslar bölgədə 75, ukrainlər 21 faiz təşkil edirlər. Və bu ildən başlayaraq düz 1979-cu ilə qədər Krımda tatarların sayı heç faizə belə düşmür. Həmin il Krım tatarları əhalinin vur-tut 0.7 faizini təşkil edirdi. Bu rəqəm 2001-ci ildə birtəhər 12.1 faizə gəlib çıxır... Ancaq görün hansı zülmlər və əziyyətlər, qanlar, mübarizələr, Krım tatarlarının ərdəmliklərindən doğan əyilməzlikləri bahasına...

Bu Vətən Krımdır!

news-detailnews-detail

Statistikadan da göründüyü kimi, ruslar bu torpaqlara nəzarəti ələ götürdükdən sonra Krım tatarlarının ata-baba yurdlarından deportasiyası başlayır. Nəhayət, 1944-cü ildə tarixdə bir xalqa qarşı əsl soyqırım aktı törədilir. Bu barədə Krım tatarlarının lideri, xalqı uğrunda dəfələrlə azadlığından keçərək mübarizələrə qoşulmuş böyük Mustafa Krımoğlunun öz dilindən eşidək. Mustafa bəy 2009-cu ildə əcnəbi KİV-lərdən birinə verdiyi müsahibədə demişdi: “Bizim xalq soyqırımın qurbanıdır. İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda bizim millət Stalinin əmriylə Orta Asiyaya köçürüldülər. Heyvanlar üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlarda köçürülərkən və Orta Asiyadakı yeni yerlərdə Krım tatarlarının yarısı acından, xəstəlikdən öldü. Mən uşaq olanda valideynlərimin axşamlar göz yaşları içində danışmaqlarından bildim ki, bizim Vətənimiz olub. Bu Vətən Krımdır!”

Mustafa Krımoğlunun barəsində danışdığı olaylar 1944-cü ilin yaz aylarında baş vermişdi. Faşist qoşunları Krım yarımadasından çıxarıldıqdan sonra Kreml Krım tatarlarını Almaniya tərəfindən SSRİ-yə mübarizə aparmaqda, casusluqda ittiham eləyərək, onların yarımadadan Orta Asiyaya sürgün olunmasına qərar verir. Beləliklə, 1944-cü ilin may ayının 18-dən tatarlar minilliklər boyu yaşadıqları dədə-baba torpaqlarından sürgün olunurlar. Bu qlobal deportasiya düz 194 min 155 nəfəri, yəni 47 min ailəni əhatə edirdi. Bundan sonra Krımdakı tatar, yunan və alman mənşəli toponimlər dəyişdirilərək ruslaşdırılır. Qürbətlərdə yaşamağa məcbur olan Krım tatarları isə min əzab-əziyyətlərə qatlaşmağa məcbur olurlar. Təbii ki, böyük qurbanlar verməklə… Elə təkcə 1944-46-cı illər arasında Özbəkistanda məskunlaşmış Krım tatarlarından 30 minə yaxını aclığın, xəstəliyin, ağır həyat şəraitinin qurbanı olmuşdu.

Krım tatarlarının ərdəmliyi

Krım tatarlarını bəşəriyyətin ən döyüşkən, mərd, əyilməz, yurduna bağlı xalqlarından biri adlandırmaq olar. Bəli, Sovet cəza aparatının qəddarlığına baxmayaraq, yurd-yuvalarından didərgin salınmış Krım tatarları ötən müddət ərzində dəfələrlə vətənlərinə qayıtmaq üçün mübarizələrə baş vurdular. Bu mübarizə köçürülmədən sonrakı illərdə bir an belə dayanmadı. Təsəvvür eləyin, yüzlərlə, minlərlə insan vətəninə qovuşmaq üçün böyük Sovetlər Birliyinin bir başından o biri başına gedir, orada isə ona yaşamağa imkan vermirlər… Belə insanlardan neçəsi həbsxanalara atıldı, özünə qəds elədi, Qızıl Meydanda etiraz aksiyası keçirdi… Nəhayət, böyük qurbanlardan, həbsxana, ruhi xəstəxana divarları arasında çürüdülən ömürlərin hesabına 1979-cu ildə Kreml bu xalqın yanlış yerə köçürülməsi barədə qərar qəbul eləməyə məcbur oldu. Ancaq bu qərar da Krım tatarlarının yurdlarına dönmələrinə imkan yaratmadı.

Mübarizə davam elədi və nəhayət, 1989-cu ildən başlayaraq yurda qayıdış başladı… İndi Krım tatarlarının Ukraynada baş vermiş hadisələrə hansı baxış bucağından baxdıqlarını xatırlamağa ehtiyac yoxdur… Bu adamlar dədə-baba torpaqlarının azadlığı və müstəqilliyi üçün canlarından belə keçərlər. Bu ərdəmliyin qarşısında dünyanın heç bir gücü dayana bilməz... 



XƏBƏR LENTİ
Bildirçin yumurtası immuniteti möhkəmləndirir 06:41
Dəfnə yarpağının nadir müalicəvi xüsusiyyətləri 05:17
Bu maddələrin çatışmazlığı QICOLMALARA səbəb olur 04:31
Qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün 7 SADƏ MƏSLƏHƏT 03:15
Dəniz havasının ŞƏFAVERİCİ GÜCÜ 02:53
Yəməndə hava zərbələri nəticəsində 9 nəfər ölüb 01:59
Niderlanda yaşı 4,5 milyard il olan meteorit düşüb 01:49
Bayramda mədəniz ağrımasın deyə belə qidalanın - MƏSLƏHƏT 01:22
Ağ Ev: "Tramp ABŞ-ın dünyada enerji liderliyini möhkəmləndirmək niyyətindədir" 00:53
Qəzza zolağından İsrail tərəfə raket atılıb 00:41
Merkel Avropanı Suriya və Liviyanın problemlərinin həllində fəal iştirak etməyə çağırıb 00:27
İtaliya polisi miqrantlara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə edib - VİDEO 00:03
26.06.2017
"Ginnesin rekordlar kitabı"na düşən azərbaycanlı: "Riski çoxdur" + VİDEO 23:48
Nigeriyada silsilə partlayışlar nəticəsində 16 nəfər ölüb, 13 nəfər yaralanıb 23:37
Lavrov və Tillerson arasında telefon danışığı olub 23:22
Xalq artisti ilə vida mərasimi keçiriləcək - yeri və vaxtı dəqiqləşdi 23:06
Hamilələr adam öldürə bilər - Yeni qanun 22:57
Ağ Ev: “Prezident Tramp hesab edir ki, Rusiya ABŞ-dakı seçkilərə müdaxilə edə bilərdi” 22:41
Astara sakini narkotik vasitənin təsirindən ölüb 22:24
“Şehiç “Qarabağ”dan getməli idi” - Boyan Şaranov 22:12
Qətərin XİN rəhbəri ABŞ-a səfər edəcək 21:58
Qanadı qırılmış təyyarə təcili eniş edib 21:45
Beynimizin öhdəsindən gələ bilmədiyi tək şey: UNUTMAQ NİYƏ ÖZ ƏLİMİZDƏ DEYİL? 21:30
Moldovanın baş naziri: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ərazi bütövlüyü prinsipi əsasında həll edilməlidir 21:14
Sabirabad sakinini elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb 21:04
Azərbaycan bayrağı ayaq altına sərilən xalçaya əks olunub - Dövlət atributuna hörmətsizlik? + VİDEO 20:53
Kabab bişirərkən başına iş gəldi 20:36
Azərbaycan prezidenti Polşaya rəsmi səfər edib - FOTOLAR 20:20
Xalq artistlərinin qohumu faciəvi şəkildə öldü - Üstündən maşın keçib 20:03
İyunun 30-da sonuncu buraxılış imtahanlarıdır 19:47
Zaqatala tütün istehsalı və emalı məntəqəsi fermerlərdən tütün qəbuluna başlayıb 19:30
ABŞ Ali Məhkəməsi Trampın immiqrasiya fərmanı üzrə məhkəmə qərarlarını ləğv etməyə hazırdır 19:17
Dünyaya 4 əli və 4 ayağı olan uşaq gəlib - VİDEO 18:52
“Formula-1” üzrə Azərbaycan Qran-prisində yaranan münaqişədə Hamilton günahkar sayıldı - VİDEO 18:34
Silahlı Qüvvələrdə “Açıq qapı” günü keçirilib - FOTOLAR 18:12
Atalığın müəyyənləşdirilməsi məqsədilə Salvador Dalinin meyitinin qalıqları qəbirdən çıxarılacaq 17:54
"JPMorgan Chase": İnvestorlar maliyyə bazarlarında kəskin dəyişikliklərə hazırlaşırlar 17:46
Türkiyəli deputat bayram günü AŞPA-nın iclasının keçirilməsinə etiraz edib 17:32
Rafael Hüseynov AŞPA-nın iclasında ermənilərin iddialarına sərt reaksiya verib 17:13
Qətərə sərt xəbərdarlıq 16:49
İranın dünyanın ən böyük qaz ehtiyatlarına sahib olduğu açıqlanıb 16:22
Pulu düzgün xərcləməyin 9 ÜSULU 15:59
Deputatlar AŞPA-nın sədrinə impiçment tətbiq edə bilmirlər 15:48
Ağdaşda ağır yol qəzası: 17 yaşlı sürücü ölüb, yaralılar var - Hadisə yerindən FOTOLAR + YENİLƏNİB 15:29
Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında uşaqlar şahmat oynayıb - FOTOLAR 15:06
Bakının bağlanan mərkəzi küçələrinin açılacağı vaxt məlum oldu 14:40
Azərbaycanda sabaha olan hava proqnozu 14:28
İmişlidə çayda batan gəncin meyiti sudan çıxarılıb 14:12
İndiyədək Azərbaycanın müdafiə naziri olmuş 12 şəxs - SİYAHI 14:07
İtaliya hökuməti 2 bankın ləğv olunmasına 17 milyard avro ayırır 13:56
Xalq artisti uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etdi - YENİLƏNİB 13:43
Gəzinti gəmisi batdı: 25 turist həlak oldu, 28 nəfər itkin düşdü + FOTOLAR + VİDEO 13:33
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ordusu - 99 illik ORDUNUN YARANMA TARİXİ 13:15
Ucarda 3 gün əvvəl çayda batan 11 yaşlı oğlanın meyiti Zərdabda tapılıb 13:12
Qubada ana və qızını maşın vurub - Uşaq ölüb 13:02
22 yaşlı bu qız Bakıda əməliyyat olunduqdan sonra dünyasını dəyişib - FOTOLAR 12:45
İmtahandan xaric edilənlərin sayı məlum oldu 12:33
Şəkiyə qonaq gedən 17 yaşlı oğlan müəmmalı şəkildə ölüb 12:14
Moskva-Bakı reysində skandal: - Biz hara gedirik? + VİDEO 11:59
Qızıl 1 dollar ucuzlaşıb 11:41
Dünya birjalarında neft bahalaşıb 11:26
Ermənilərin atəşə tutması nəticəsində Ağdamın kəndində yanğın baş verib 11:18
Dünya maliyyə bazarları bu həftə Mərkəzi Bankların açıqlamalarını izləyəcək 10:56
Formula 1: Azərbaycan Qran Prisində dünya rekordu yenilənib 10:16
QMİ sədri: Biz burada məzhəb ayrı-seçkiliyi etmədən bərabər namaz qıldıq 10:12
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyət haqqında məlumat yaydı 09:52
Ramazan bayramı münasibətilə ölkənin bütün məscidlərində bayram namazı qılınıb 09:39
ABŞ terrorçulara işgəncə üçün 81 milyon ayırıb 09:29
ABŞ bu ölkədə də baza yaradır? - Nazirdən cavab 08:56
ABŞ-da 32 il qabaq həbsxanadan qaçan məhbus tutulub 08:26
Qarğıdalının SAĞLAMLIQ üçün faydaları ilə tanış olun! 07:54
Heyvanın müalicəvi xüsusiyyətləri. FAYDALI RESEPTLƏR 06:35
Günəbaxan tumu – kökəldir ya arıqladır?... 05:49
Yemək yedikdə su içmək xeyirdir yoxsa ziyan? 04:22
Günəş və ya piqment ləkələrinin çarəsi 03:31
Kolumbiyada turistləri daşıyan gəminin qəzaya uğraması nəticəsində azı 3 nəfər ölüb - YENİLƏNİB 02:45
Zehni açan 4 ədviyyat 02:28
Tovuzda 29 yaşlı oğlan alkoqoldan zəhərlənib 01:59
İran Rusiyalı turistlər üçün vizaları ləğv edib 01:48
İtaliyada Birinci Azərbaycan Film Festivalı başa çatıb 01:13
Yəməndə vəba xəstəliyindən 1300 nəfər ölüb 00:49
"Formula-1" möhtəşəm atəşfəşanlıqla başa çatıb - FOTOLAR 00:33
Azərbaycanda Ramazan bayramı qeyd olunur 00:09
Azərbaycanda Silahlı Qüvvələr Günü qeyd olunur 00:05