success closed Loading...

Ailəsi ilə almanlara əsir düşən Hacı Zeynalabdin Tağıyev üçün hansı dövlətin səfiri II Vilhelmə müraciət etdi?

Balkanlarda balaca Sarayevo şəhərindəki Latın körpüsündə atılan iki güllə dünyanı neçə il sürən qanlı, alovlu, qovğalı faciələr və təxribat dolu müharibəyə sürükləmişdi.

1914-cü ilin ortalarında Avstriya-Macarıstan imperiyasının orduları, qırx il əvvəl işğal etdikləri Serbiyada hərbi manevr keçirməyə başlayırlar. Əməliyyata baxmaq üçün taxt-tac vəliəhdi Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevo şəhərinə gəlmişdi.

Bu şəhər gözəl iqlimi, saf, təmiz ab-havası, şairanə mənzərəsilə bütün Avropada məşhurdu. İlk adı Verxnobosna olan şəhəri osmanlılar 1389-cu ildə saray ovası adlandırmışdılar. Məhəllələr mərkəzdəki “Baş çarşı” ətrafında yerləşir. “Baş çarşı”dan başqa, burda bir neçə qapalı və açıq çarşı və çoxlu sənətkar emalatxanası, tacir və sərraf dükanları vardı.

Osmanlı Sarayevoda bir neçə möhtəşəm saray və təmtəraqlı məscid ucaltmışdılar. Yüz illəri arxada qoymuş bu sənət əsərlərinin nəhəng firuzəyi qübbələri, göylərə baş qaldırmış eyvanlı minarələri uzaqlardan diqqəti cəlb edir və şəhərə şairanə görkəm verir. Bu saray və camelər üç yüz əllidən çox möhtəşəm saray, mədrəsə, çarşı, məbəd layihələşdirib tikdirmiş dahi memar Hoca Senanın əsərləridir. Senan 1535-ci ildə “Xosrovbəy” məscidini, 1561-ci ildə “Əlipaşa” məscidini, 1566-cı ildə “saray” məscidini layihələşdirib tikdirmişdi.

Osmanlı  1877-78-ci illərdə iki - Şərq və Qərb cəbhələrində apardıqları müharibədə məğlub oldu və 420 illik hakimiyyətdən sonra onların əlində olan bu torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperatorluğu tərəfindən işğal edildi.

Serb xalqı ilk gündən yeni işğalçılara qarşı da əzmlə mübarizəyə qalxmışdı. Azadlıq hərəkatına tələbələrin yaratdığı “Gənc bosna” təşkilatı da qoşulmuşdu. Onun rəhbəri tələbə Qavrilo Prins adında gimnaziya şagirdi idi.

1914-cü ildə, iyun ayının 28-də səhər, Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevodakı Latın körpüsündə, saat on tamamda Qavrilo Prinsin tapançasından açılan iki güllədən öldülər.

Çoxlu tələbə həbsə alınır və məhkəmə qurulur. Qavrilo Prinsin müavini Danilo İliç silahdaşları ilə ölümə məhkum edilir. Qavrilo Prins həddibüluğa çatmadığından məhkəmə ona 20 il kürək cəzası kəsir, həbsxanada vərəmdən vəfat edir.

Əhali güllə atılan gündən Latın körpüsünə Qavrilo Prins körpüsü adını qoyur.

Bir anda açılan iki güllə bütün dünyada, gözlənilməyən gurultulu, qovğalı əks-səda yaratdı. Dövlətlər bloklara ayrıldı: Rusiya - Fransa - İngiltərə düvəli müəzzəmə (böyük dövlətlər) təşkil etdilər; Almaniya – Avstriya –Macarıstan - İtaliya düvəli müsəlləsə (üç bucaq) yaratdılar. 1915-ci ildə Türkiyə də bu bloka qoşuldu.

Qoşa güllə açılandan 35 gün sonra, avqustun ilk günündən alman militarizminin təərüz, zorakılıq maşını hərəkətə gəldi. Günahsız insanların qanları sel kimi axmağa, şəhərlər, dinc kəndlər viranəyə dönməyə başladı.

Avqustun axırında dünyanı öz müstəmləkəsilə döndərmək istəyən imperialistlər başda olmaqla otuza qədər dövlət gündən-günə şiddətlənən müharibənin məhvərində fırlanırdı.

Müharibə elan edilən gün Almaniyada olan bütün rus təbəələrini əsir tutub xüsusi düşərgələrə salırlar.

Manaf Süleymanov yazır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz ailəsilə Almaniyada istirahət edirdi. Tağıyevin qızı əhvalatı belə nəql edirdi: Atam, anam, bacılarım - Leyla və Sürəyya, qardaşlarım - Məmməd və İlyas, anamın ən yaxın qulluqçusu Raisa, bir də atamın köhnə tanışlarından qoca 90 yaşlı Məstanbala Almaniyaya getdik. Məstanbala söhbət vaxtı atama deyir ki, Hacı, varlı adamsan, pulun çoxdur, Firəngistana gedəndə, bir dəfə məni də apar; atam da onu götürmüşdü. Əvvəl Berlinə gəldik, ən məşhur “Ekspolenada” otelinə düşdük. Bir neçə gündən sonra Ems mədən sularına yollandıq. Bir ay orada qaldıq, Marenbadenə getdik. Atam bir ay da orada müalicə olundu, biz isə dincəldik. Axşamüstü bir rus ruhanisi atamın yanına gəlib xəbər verdi ki, məni rus səfiri göndərib, deyir ki, Hacı tez yola düşsün. Almanlar Rusiyaya müharibə elan edir. Xəbər qəzetlərdə dərc olunandan sonra rus təbəələrini vətənlərinə buraxmayacaq, əsir saxlayacaqlar. Biz Berlinə çatanda müharibənin elan xəbəri artıq yayılmışdı, Vağzalqabağı meydanda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Kişilər əllərindəki ağacları havada hərlədib, hədələyə-hədələyə “Rus... rus... rus...” deyə qışqırırdılar. Keçmiş Qafqaz canişini qraf Voronsov-Daşkovun arvadı, milliyyətcə erməni olan Liza Kinikov qızını (Elizaveta Qriqoryevna) almanlar küçədə saçlarından yapışıb sürütləmişdilər. Vağzal binasından çıxa bilmirdik. İki saat keçdi, atam dedi:

“Sandıqlar qalsın burada, hər kəs çamadanını götürsün, gəlsin dalımca”. O, qabaqda, biz də onun dalınca çıxdıq meydana. Polis nəfərləri bizi o saat araya aldılar. Mindirdilər bir maşına. Atam dedi: “Ekspolenada” mehmanxanasına sür”. Bizi orda qəbul etmədilər. Şəhərin bütün mehmanxanalarına baş vurduq, nəticəsiz qaldı. Axırda, ucqar məhəllələrdən birində yerləşən mehmanxanada bizə yer verdilər. Atamın Berlin bankındakı 100.000 manat pulundan bir qəpik də vermək istəmirdilər. Atam Frank-furt Mayn şəhərinə zəng çaldı. Bakıda su kəməri çəkmək məsələsi üçün buraya gəlmiş Lindleyə əhvalatı başa saldı. Lindley Berlinə Qeviner adlı bir şəxs göndərdi. Qeviner bankla danışıq aparıb, atama xəbər verdi ki, sizin bütün xərclərinizi banka təqdim ediləcək sənəd əsasında ödəyəcək, amma sizə nəqd pul verməyəcəklər.

Atam getdi Osmanlı səfarətxanasına, çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü xəbər verdi, yardım istədi. Türk səfiri birbaşa Almaniya kayzeri II Vilhelmə müraciət edir ki, müsəlman aləminin ən məşhur kübarı neft milyonçusuna kömək eləyin vətəninə, Bakıya qayıtsın.

Şübhəsiz ki, Vilhelm bütün dünyada tanınmış Nobel, Rotşild və digər neft maqnatları kimi Tağıyevi də tanımamış deyildi. Kiçik Qafqaz dağlarında, Gəncə quberniyasında, Kirakidzor və Gədəbəydə alman sənaye maqnatı simens qardaşları hələ on doqquzuncu əsrin ortalarından mis, sürmə, qızıl, gümüş və sairə zəngin filiz damarlarını istismar edib Azərbaycanın milli sərvətini öz ölkələrinə daşıyırdılar. Gədəbəydə meşənin içərisində yerləşən, Qalakənddəki misəritmə zavodundan simenslər, habelə iki tona qədər qızıl, beş ton gümüş istehsal edib Almaniyaya aparmışdılar. Şübhəsiz, Hacının ailəsini buraxmaqda Bakı neftinə, tükənməz sərvətə çoxdan göz tikmiş olan Vilhelmin öz mülahizəsi, öz hesabı varmış. Neft maqnatı baron Bekendorf başda olmaqla Bakıda alman neft sənayeçiləri, ticarət işgüzarları və texniki-maliyyə mütəxəssisləri vardı.

Kayzer Vilhelmin şəxsi sərəncamı ilə bizə gəmi verib dənizdəki çoxlu mərmilərdən qorumaq üçün xüsusi kreyser də qoşdular.

Bizim əyan olduğumuzu polis bildikdə deyir ki, maadam gedən adam kübardır, məşhur əyandır, onun məiyyəti olmalıdır, siyahı verin. Atam Berlində çarəsiz qalmış 35 nəfər rus, erməni, gürcü və yəhudi təbəələrini siyahıya daxil edib polisə göndərdi. Beləliklə, onları da əsirlikdən xilas etdi. Əvvəl bizi Kopenhagenə yola saldılar. Kreyser qabaqda, gəmi də onun dalınca üzürdü ki, minaya toxunmasın. Gəlib çıxdıq Finlandiyaya, oradan da Peterburqa.

Rusiyanın əsas duru yanacaq mənbəyi olan Bakı bu müharibədə diqqəti xüsusi cəlb edən şəhərlərdən biri idi. Alman imperializmi, eləcə də Rusiyanın müttəfiqi ingilis imperializmi qara qızıl xəzinəsinə yiyələnməyə var qüvvələrilə can atırdılar. Fikirləri gələcəkdə Bakının tükənməz neft sərvətinə və buradan da bütün Qafqaz mineral-filiz sərvətinə sahib olmaq, sonra da İran, Yaxın və Orta Şərq və Hindistana yol tapmaq idi. 

Enter.News


XƏBƏR LENTİ
“Rusiya Ermənistanın ən böyük himayədarıdır” - Amanda Pol 05:09
ABŞ dövlət katibi Bağdada elan olunmamış səfər etdi 04:26
Yağın ardınca pendir də bahalaşdı + VİDEO 03:49
FİFPro 2017-cı ilin rəmzi komandasını açıqladı 03:15
Bu iki nazirliyin elektron xidmətlərinin sayı artırıldı 02:45
Ermənistanda rusiyalı əsgər xidmət yoldaşını öldürüb, sonra intihar etdi 02:15
İlin ən yaxşı qapıçısı məlum oldu 01:55
Baş Qərargah rəisi ölkəyə buraxılmadı - ABŞ üzr istədi 01:25
Gürcüstanda azərbaycanlı qətlə yetirildi 01:10
İlin ən yaxşı futbolçusu məlum oldu + FOTO 00:55
Qubada istifadəsiz qalan quyudan neft çıxdı + VİDEO 00:45
İlin ən yaxşı məşqçisi seçildi + FOTO 00:34
Ukrayna prezidenti ilə bağlı müəmmalı xəbər + YENİLƏNİB 00:14
23.10.2017
Boksçumuz erməni rəqibini rinqə çıxmağa peşman etdi 23:41
Bakıda xarici qonaqlara xüsusi taksilər xidmət göstərəcək 23:21
Azərbaycanlı aktyor "KamAz"ın altında qaldı + VİDEO 23:00
Pan-Afrika Parlamentinin prezidenti Heydər Əliyev Mərkəzində oldu 22:40
Ərdoğandan gənclərə məsləhət: Rus dilini öyrənin! 22:25
Ərdoğanın istefasını tələb etdiyi Ankara merindən SON QƏRAR 22:10
Leytenant 4 hərbçi yoldaşını öldürdü - SON DƏQİQƏ 22:08
Bakı metrosunda təhlükəsizlik çəpərləri quraşdırıla bilərmi? - Rəsmi cavab 21:53
Gürcüstanda Azərbaycan vətəndaşı həbs edildi + FOTO + YENİLƏNİB 21:39
Baş nazirin müavininin mənzili atəşə tutulub 21:24
İraqın baş naziri Türkiyəyə danışıqlara gedir 21:10
90 min piyada cərimələnib - ŞƏRHSİZ 20:55
Uşaqların dini mərasimlərə aparılması rəsmən QADAĞAN OLUNUR 20:40
Şəhid Cabbar Zeynalov dəfn olundu + FOTOLAR 20:25
Tramp “Supermən” kostyumunda + FOTO 20:10
İnterpol 37 yaşlı azərbaycanlını axtarır 19:53
Aİ-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Ermənistanın təxribatları barədə məlumatlandırıldı 19:36
Keçmiş MTN polkovnikinin cəzası azaldıldı + YENİLƏNİB 19:19
"Çudo Peçka”nın 27 əməkdaşı istintaqda dindirildi - SƏBƏB 19:10
"Avropadakı son problemlərin dərmanı Türkiyədir. Qoca qitə Bosniyada öldü, Suriyada basdırıldı" - Ərdoğandan tarixi çıxış 19:00
Qatardan qaçan “Qoca” həbsdə “nadzor”u öldürüb - MARAQ DOĞURAN MƏQAMLAR 18:44
Qaçan məhbuslara görə nəzarətçilər istintaqa cəlb edildi 18:33
İlham Əliyevdən SƏRƏNCAM 18:16
Ərdoğanın istefasını tələb etdiyi şəxslərdən biri öz ərizəsi ilə işdən çıxdı - RƏSMİ 18:00
İtaliyadan gətirilən bu bitkilərdə növbəti dəfə zərərli orqanizm aşkarlanıb - RƏSMİ MƏLUMAT + FOTOLAR 17:50
77 yaşlı piyadanı vuraraq hadisə yerindən qaçan sürücü saxlanılıb 17:40
Tovuzda usta iş yerində "laqonda" ilə əlini doğradı 17:30
Sabah Azərbaycanda 100 dollar neçə manat olacaq? - RƏSMİ AÇIQLAMA 17:20
Tillerson gözlənilmədən Əfqanıstana səfər edib 17:05
Sarkisyan Rusiya ilə birgə qoşunun yaradılmasını təsdiqlədi 16:55
O da "Maşın"dan getdi + FOTO 16:42
Biznesdən siyasətə: Milyader dövlət başçıları.. 16:30
Sabahın hava proqnozu - Külək olacaq 16:20
Daha bir erməni əsgəri öldü 16:10
Türkiyə İraqda əməliyyata başladı - 50 terrorçu məhv edildi 16:00
Deputatın cəzalanma qaydası mübahisə doğurdu 15:43
Baş Prokurorluqda məhkumların qaçışına görə cinayət işi açıldı 15:15
Xanım jurnalisti redaksiyada bıçaqladılar 14:51
Gürcüstanda seçkilərdə iqtidar partiyası qalib gəldi 14:40
Azərbaycanda sevdiyi oğlandan ayrılan tələbə özünü öldürmək istədi 14:26
Azərbaycan Avropa Şurasından çıxa bilər? - RƏSMİ AÇIQLAMA 14:10
DTX rəisinin babası “gəncəli Mədət” kim olub? – TARİXİ ARAŞDIRMA 13:55
Azərbaycanlı tələbə birgə yaşadığı qadını öldürdü + FOTOLAR 13:30
Qaçan məhbuslar haqda YENİ XƏBƏR - 7 məhkum 1 nəzarətçini boğub 13:21
Biləsuvarda “Mercedes”dən 6 kq narkotik çıxdı 13:10
Rafiq Hüseynov müalicə üçün Almaniyaya aparılıb 13:00
Bakıda 8-9 ballıq zəlzələnin gözlənildiyi xəbərinə aydınlıq gətirildi 12:50
"Atletiko"nun ulduzu “Qarabağ”la oyundakı hərəkətinə görə cəzalandı 12:40
Yaponiyada hakim partiya seçkiləri uddu 12:30
Generalın anasının evindən oğurluqda ittiham olunurdu - Sərtbəst buraxıldı 12:20
Kəmaləddin Heydərov onları işdən çıxardı + YENİLƏNİB 12:08
Penitensiar Xidmət məhkumların qaçdığını TƏSDİQLƏDİ 11:54
Beynəlxalq axtarışa verilən rus meri Azərbaycana qaçıb 11:40
Suriyanın ən böyük neft yatağı kürdlərin əlinə keçdi 11:30
Elmar Məmmədyarov İtaliyaya getdi 11:20
Rusiyada ailəni yanğından qurtaran Baxış danışdı + FOTOLAR 11:00
Qanunvericilik və icra orqanlarının saxlanılmasına bir ildə xərclənəcək vəsait açıqlandı 10:38
Faciəvi şəkildə ölən Azərbaycan SƏNƏTÇİLƏRİ - Məşhur xanəndənin ANIM GÜNÜDÜR + FOTOLAR 10:27
Bakıdan Şirvana aparılan bir neçə məhkum qaçıb 09:46
Stalini yerli xalqların millətçiliyi niyə narahat edirdi? - SSRİ-nin bəzi türk əsilli siyasətçilərinin yarımçıq taleləri 09:30
"Maşın"da finala onlar qaldı - ADLAR + VİDEO 09:23
Sənədinizi itirməmisiniz? 09:13
Körpələrə qoyulan 4 səhv diaqnoz – Diqqətli olun! 09:00
Bakıda nazirlik əməkdaşı bıçaqlandı 08:52
Yaponiyada güclü qasırğa baş verib, ölən və yaralananlar var 08:39
ABŞ-da silahlı insident baş verib, ölənlər var 08:20
Nigeriyada üç qadın kamikadze özünü partladıb, 13 nəfər ölüb, 16 nəfər yaralanıb 08:07
Mark Zukerberq niyə həmişə eyni paltar geyinir? - SƏBƏB 00:40
Yanğını izləyənlərə çay payladılar - Türkiyədə 00:27
"Buraxılan qolda ofsayd var idi?" sualına Qurban Qurbanovdan cavab 00:09