success closed Loading...

Ailəsi ilə almanlara əsir düşən Hacı Zeynalabdin Tağıyev üçün hansı dövlətin səfiri II Vilhelmə müraciət etdi?

Balkanlarda balaca Sarayevo şəhərindəki Latın körpüsündə atılan iki güllə dünyanı neçə il sürən qanlı, alovlu, qovğalı faciələr və təxribat dolu müharibəyə sürükləmişdi.

1914-cü ilin ortalarında Avstriya-Macarıstan imperiyasının orduları, qırx il əvvəl işğal etdikləri Serbiyada hərbi manevr keçirməyə başlayırlar. Əməliyyata baxmaq üçün taxt-tac vəliəhdi Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevo şəhərinə gəlmişdi.

Bu şəhər gözəl iqlimi, saf, təmiz ab-havası, şairanə mənzərəsilə bütün Avropada məşhurdu. İlk adı Verxnobosna olan şəhəri osmanlılar 1389-cu ildə saray ovası adlandırmışdılar. Məhəllələr mərkəzdəki “Baş çarşı” ətrafında yerləşir. “Baş çarşı”dan başqa, burda bir neçə qapalı və açıq çarşı və çoxlu sənətkar emalatxanası, tacir və sərraf dükanları vardı.

Osmanlı Sarayevoda bir neçə möhtəşəm saray və təmtəraqlı məscid ucaltmışdılar. Yüz illəri arxada qoymuş bu sənət əsərlərinin nəhəng firuzəyi qübbələri, göylərə baş qaldırmış eyvanlı minarələri uzaqlardan diqqəti cəlb edir və şəhərə şairanə görkəm verir. Bu saray və camelər üç yüz əllidən çox möhtəşəm saray, mədrəsə, çarşı, məbəd layihələşdirib tikdirmiş dahi memar Hoca Senanın əsərləridir. Senan 1535-ci ildə “Xosrovbəy” məscidini, 1561-ci ildə “Əlipaşa” məscidini, 1566-cı ildə “saray” məscidini layihələşdirib tikdirmişdi.

Osmanlı  1877-78-ci illərdə iki - Şərq və Qərb cəbhələrində apardıqları müharibədə məğlub oldu və 420 illik hakimiyyətdən sonra onların əlində olan bu torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperatorluğu tərəfindən işğal edildi.

Serb xalqı ilk gündən yeni işğalçılara qarşı da əzmlə mübarizəyə qalxmışdı. Azadlıq hərəkatına tələbələrin yaratdığı “Gənc bosna” təşkilatı da qoşulmuşdu. Onun rəhbəri tələbə Qavrilo Prins adında gimnaziya şagirdi idi.

1914-cü ildə, iyun ayının 28-də səhər, Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevodakı Latın körpüsündə, saat on tamamda Qavrilo Prinsin tapançasından açılan iki güllədən öldülər.

Çoxlu tələbə həbsə alınır və məhkəmə qurulur. Qavrilo Prinsin müavini Danilo İliç silahdaşları ilə ölümə məhkum edilir. Qavrilo Prins həddibüluğa çatmadığından məhkəmə ona 20 il kürək cəzası kəsir, həbsxanada vərəmdən vəfat edir.

Əhali güllə atılan gündən Latın körpüsünə Qavrilo Prins körpüsü adını qoyur.

Bir anda açılan iki güllə bütün dünyada, gözlənilməyən gurultulu, qovğalı əks-səda yaratdı. Dövlətlər bloklara ayrıldı: Rusiya - Fransa - İngiltərə düvəli müəzzəmə (böyük dövlətlər) təşkil etdilər; Almaniya – Avstriya –Macarıstan - İtaliya düvəli müsəlləsə (üç bucaq) yaratdılar. 1915-ci ildə Türkiyə də bu bloka qoşuldu.

Qoşa güllə açılandan 35 gün sonra, avqustun ilk günündən alman militarizminin təərüz, zorakılıq maşını hərəkətə gəldi. Günahsız insanların qanları sel kimi axmağa, şəhərlər, dinc kəndlər viranəyə dönməyə başladı.

Avqustun axırında dünyanı öz müstəmləkəsilə döndərmək istəyən imperialistlər başda olmaqla otuza qədər dövlət gündən-günə şiddətlənən müharibənin məhvərində fırlanırdı.

Müharibə elan edilən gün Almaniyada olan bütün rus təbəələrini əsir tutub xüsusi düşərgələrə salırlar.

Manaf Süleymanov yazır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz ailəsilə Almaniyada istirahət edirdi. Tağıyevin qızı əhvalatı belə nəql edirdi: Atam, anam, bacılarım - Leyla və Sürəyya, qardaşlarım - Məmməd və İlyas, anamın ən yaxın qulluqçusu Raisa, bir də atamın köhnə tanışlarından qoca 90 yaşlı Məstanbala Almaniyaya getdik. Məstanbala söhbət vaxtı atama deyir ki, Hacı, varlı adamsan, pulun çoxdur, Firəngistana gedəndə, bir dəfə məni də apar; atam da onu götürmüşdü. Əvvəl Berlinə gəldik, ən məşhur “Ekspolenada” otelinə düşdük. Bir neçə gündən sonra Ems mədən sularına yollandıq. Bir ay orada qaldıq, Marenbadenə getdik. Atam bir ay da orada müalicə olundu, biz isə dincəldik. Axşamüstü bir rus ruhanisi atamın yanına gəlib xəbər verdi ki, məni rus səfiri göndərib, deyir ki, Hacı tez yola düşsün. Almanlar Rusiyaya müharibə elan edir. Xəbər qəzetlərdə dərc olunandan sonra rus təbəələrini vətənlərinə buraxmayacaq, əsir saxlayacaqlar. Biz Berlinə çatanda müharibənin elan xəbəri artıq yayılmışdı, Vağzalqabağı meydanda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Kişilər əllərindəki ağacları havada hərlədib, hədələyə-hədələyə “Rus... rus... rus...” deyə qışqırırdılar. Keçmiş Qafqaz canişini qraf Voronsov-Daşkovun arvadı, milliyyətcə erməni olan Liza Kinikov qızını (Elizaveta Qriqoryevna) almanlar küçədə saçlarından yapışıb sürütləmişdilər. Vağzal binasından çıxa bilmirdik. İki saat keçdi, atam dedi:

“Sandıqlar qalsın burada, hər kəs çamadanını götürsün, gəlsin dalımca”. O, qabaqda, biz də onun dalınca çıxdıq meydana. Polis nəfərləri bizi o saat araya aldılar. Mindirdilər bir maşına. Atam dedi: “Ekspolenada” mehmanxanasına sür”. Bizi orda qəbul etmədilər. Şəhərin bütün mehmanxanalarına baş vurduq, nəticəsiz qaldı. Axırda, ucqar məhəllələrdən birində yerləşən mehmanxanada bizə yer verdilər. Atamın Berlin bankındakı 100.000 manat pulundan bir qəpik də vermək istəmirdilər. Atam Frank-furt Mayn şəhərinə zəng çaldı. Bakıda su kəməri çəkmək məsələsi üçün buraya gəlmiş Lindleyə əhvalatı başa saldı. Lindley Berlinə Qeviner adlı bir şəxs göndərdi. Qeviner bankla danışıq aparıb, atama xəbər verdi ki, sizin bütün xərclərinizi banka təqdim ediləcək sənəd əsasında ödəyəcək, amma sizə nəqd pul verməyəcəklər.

Atam getdi Osmanlı səfarətxanasına, çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü xəbər verdi, yardım istədi. Türk səfiri birbaşa Almaniya kayzeri II Vilhelmə müraciət edir ki, müsəlman aləminin ən məşhur kübarı neft milyonçusuna kömək eləyin vətəninə, Bakıya qayıtsın.

Şübhəsiz ki, Vilhelm bütün dünyada tanınmış Nobel, Rotşild və digər neft maqnatları kimi Tağıyevi də tanımamış deyildi. Kiçik Qafqaz dağlarında, Gəncə quberniyasında, Kirakidzor və Gədəbəydə alman sənaye maqnatı simens qardaşları hələ on doqquzuncu əsrin ortalarından mis, sürmə, qızıl, gümüş və sairə zəngin filiz damarlarını istismar edib Azərbaycanın milli sərvətini öz ölkələrinə daşıyırdılar. Gədəbəydə meşənin içərisində yerləşən, Qalakənddəki misəritmə zavodundan simenslər, habelə iki tona qədər qızıl, beş ton gümüş istehsal edib Almaniyaya aparmışdılar. Şübhəsiz, Hacının ailəsini buraxmaqda Bakı neftinə, tükənməz sərvətə çoxdan göz tikmiş olan Vilhelmin öz mülahizəsi, öz hesabı varmış. Neft maqnatı baron Bekendorf başda olmaqla Bakıda alman neft sənayeçiləri, ticarət işgüzarları və texniki-maliyyə mütəxəssisləri vardı.

Kayzer Vilhelmin şəxsi sərəncamı ilə bizə gəmi verib dənizdəki çoxlu mərmilərdən qorumaq üçün xüsusi kreyser də qoşdular.

Bizim əyan olduğumuzu polis bildikdə deyir ki, maadam gedən adam kübardır, məşhur əyandır, onun məiyyəti olmalıdır, siyahı verin. Atam Berlində çarəsiz qalmış 35 nəfər rus, erməni, gürcü və yəhudi təbəələrini siyahıya daxil edib polisə göndərdi. Beləliklə, onları da əsirlikdən xilas etdi. Əvvəl bizi Kopenhagenə yola saldılar. Kreyser qabaqda, gəmi də onun dalınca üzürdü ki, minaya toxunmasın. Gəlib çıxdıq Finlandiyaya, oradan da Peterburqa.

Rusiyanın əsas duru yanacaq mənbəyi olan Bakı bu müharibədə diqqəti xüsusi cəlb edən şəhərlərdən biri idi. Alman imperializmi, eləcə də Rusiyanın müttəfiqi ingilis imperializmi qara qızıl xəzinəsinə yiyələnməyə var qüvvələrilə can atırdılar. Fikirləri gələcəkdə Bakının tükənməz neft sərvətinə və buradan da bütün Qafqaz mineral-filiz sərvətinə sahib olmaq, sonra da İran, Yaxın və Orta Şərq və Hindistana yol tapmaq idi. 

Enter.News


XƏBƏR LENTİ
Nazirlik: Dərs bölgüsünün diaqnostik qiymətləndirmənin nəticələrinə əsasən aparılmasına nəzarət ediləcək 17:54
Vitse-admiral Şahin Sultanovun məhkəməsinin vaxtı bilindi 17:42
Təyyarədə baş verəcək terrorun qarşısı alınıb 17:30
Ermənistan ordusunun zabiti intihar edib 17:17
Rostovda irimiqyaslı yanğın baş verib, əhali təxliyə olunur 17:04
Vilyam Hacıyev ordenlə təltif edilib 16:51
FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib 16:38
Bu il 36 minə yaxın şəxs münasib işlərlə təmin edilib + FOTOLAR 16:26
Qazaxıstan sərhədçiləri azərbaycanlıya məxsus 2 milyon dollar dəyərində qaçaqmal zinət əşyası aşkarlayıb 16:14
Azərbaycan millisi Universiadada daha bir medal qazanıb 16:04
Goyçay sakini gələcək bacanağı tərəfindən qətlə yetirilib + FOTOLAR + YENİLƏNİB 15:50
Bakıda Rusiya səfirliyinin avtomobili qəzaya düşüb 15:37
Çovdarovun işində vəkillər danışdı 15:25
ABŞ Rusiya vətəndaşları üçün viza məhdudiyyəti tətbiq edib 15:11
““Qarabağ”ın müdafiə xətti zəifdir” - “Kopenhagen”in futbolçusu 14:57
Könül Xasıyevaya pul atan müğənni barədə - Həbs qərarı 14:42
"Mələyin Öpüşü" filmini kim çəkdi? - Rejissor Əsgər Əli Hacızadə ilə MÜSAHİBƏ + VİDEO + FOTOLAR - EKSKLÜZİV 14:27
“Kopenhagen” - “Qarabağ” oyununu ispaniyalı Mallenko idarə edəcək 13:45
Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlanıb 13:23
Prezident Qlobal Gənc Liderlər Forumunda iştirak edən sabiq dövlət və hökumət başçılarını qəbul edib 13:05
“Neftçi”nin baş məşqçisi istefa verdi 12:50
Ermənistan ordusunun hərbçisi ölüb 12:31
Durğun və rütubətli hava insanlarda narahatlıq yaradacaq 12:07
Azərbaycan toyunda növbəti analoqu olmayan hadisə: Bəy Mançester Yunaytedin formasında + VİDEO 11:47
Ukraynalı müğənni Ruslana: “Muğamı öyrənirəm” 11:34
Bu gün müəllimlərin işə qəbulu üzrə növbəti mərhələ başlayır 11:29
Abituriyentlərin nəzərinə: Qeydiyyat başa çatır 11:20
"WhatsApp"dan daha bir maraqlı YENİLİK 11:14
Azərbaycanın varlı qızları bahalı avtomobilləri ilə + VİDEO 11:06
Yol polisi əməkdaşı VAZ 2107-ni dərəyə aşıraraq ölüb - AZƏRBAYCANDA 10:59
Bakıda qız stəkanla qoca anasının başına vuraraq ona xəsarət yetirib 10:53
Tovuzda gömrük əməkdaşları qəzaya düşüb, ölən və yaralanan var 10:49
Travmatologiya və Ortopediya İnstitutuna yeni direktor təyin edilib 10:46
Bakı-Sumqayıt qatarlarının hərəkətində dəyişiklik - YENİ CƏDVƏL 10:41
166 dövlət əmlakı özəlləşdirilməyə çıxarılıb 10:37
Baş nazirinin prezidentliyə namizədliyi qeydə alındı 10:33
Nazpəri Dostəliyevanın evindən içərisində pul və sənədlər olan seyf oğurlanıb 10:27
Cəbhə bölgəsindəki atışma ilə bağlı MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ MƏLUMAT YAYDI 10:22
Hüseyn Cavidlə Səməd Vurğunun dialoqu, şairin düşbərə sifarişi və “kim qarıya 25 manat verməsə, namərddir” söhbəti 10:15
İsmayıllıda avtomobildən düşən sürücünü digər avtomobil vuraraq öldürüb 10:14
Bakı İstintaq Təcridxanasında ölüm baş verib 10:11
Rusiya 200-dən çox İŞİD terrorçusunu məhv edib 09:54
Türkiyədə furqon uçuruma yuvarlanıb: 5 ölü, 6 yaralı 09:22
Yetim psixologiyası 08:55
Çikaqoda atışma: 6 ölü, 33 yaralı 08:22
Tramp ABŞ xalqına və ordusuna müraciət hazırlayır 07:58
Neqativ düşüncələri başımızdan necə atmalı? 06:56
Putin: Qardirobda nə varsa, geyinirəm 05:53
Dünyanın ən qədim, sirli və qeyri-adi kitabxanaları 04:55
ABŞ-da ağır qəza: 26 yaralı... 03:50
Futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasında II tura yekun vurulub 02:48
Bakıda marşrut sürücüsünün pulunu oğurladılar 02:02
Əfqanıstanda sutka ərzində 115 terrorçu məhv edilib 01:34
İsveçrədə turist təyyarəsi qəzaya uğrayıb 01:01
Qumar oynayarkən bıçaqlanan şəxs xəstəxanaya gedərkən qəza törədib 00:31
Rusiyada idmançını öldürən azərbaycanlı döyüşçü tutuldu + FOTO + VİDEO + YENİLƏNİB 2 00:16
20.08.2017
Ermənilər Ağdamın işğal altında olan ərazilərinə od vurub 23:59
Oğuzda qəzada ölənlərin hamısının şəxsiyyəti məlum olub + FOTOLAR + YENİLƏNİB 23:30
Ağstafada polis əməkdaşı bıçaqlanıb 22:58
Ağstafada 5 ev yanıb - Yanğınsöndürən xəsarət alıb + VİDEO + YENİLƏNİB 22:38
Mingəçevirdə təcili yardım maşınında iki uşaq doğulub 21:59
Ramil Quliyev “Diamond League”-in qalibi olub + VİDEO 21:18
Bu gecə “Sahil” stansiyası bağlanır 20:57
Ərdoğanın çağırışı Avstriyanı narahat etdi + FOTO 20:44
Sarkisyan Rusiyada 18 nəfəri öldürmüş canini əfv edəcək 20:31
Məsciddə namaz qılan şəxsin 16 minlik qızıl və brilyantını oğurlayan Novruzovun silsilə cinayətləri… 20:15
İQ səviyyəsi Eynşteyndən yüksək olan 12 yaşlı uşaq müsabiqə qalibi oldu 19:59
Azərbaycanlı futbolçu azarkeşlərdən üzr istədi 19:40
Avropada avtomobilin iştiraki ilə növbəti hadisə: yaralananlar var 19:26
Xəzərdə batma təhlükəsi ilə üzləşən 3 nəfər xilas edilib 19:11
Narkotik maddəni sərhəddən dronla keçirdi 18:59
Azərbaycan cüdoçusu XXIX Ümumdünya Yay Universiadasının qalibi olub 18:21
“Ermənistan Qərbə böyük şahmat taxtasında “peşka” kimi lazımdır” – ukraynalı ekspert 18:08
Azərbaycanın ağır atletika yığmamızın sabiq üzvü Bolqarıstanda vəfat edib 17:54
Prezident İlham Əliyev “Şəmkir Aqroparkı”nın Logistika Mərkəzinin açılışında iştirak edib + FOTOLAR 17:41
Terrorçular beynəlxalq sərgini atəşə tutublar 17:28
Ərdoğan PYD/YPG-yə yardım edən ABŞ və Avropaya sonuncu dəfə xəbərdarlıq etdiyini bəyan edib 17:13
Məşhur amerikalı aktyor və yazıçı vəfat edib 16:58
Əməkdar artistin oğlu ilə heç yerdə görmədiyiniz FOTOSU yayıldı 16:41
Əməkdar artistin evi başına uçdu + FOTOLAR 16:29
Əkiz övladları olan cütlük özünə toy etdi - Bakıda maraqlı hadisə + FOTOLAR 16:20
Azərbaycanda toy faciəyə döndü - Toy karvanındakı maşın 4 nəfəri vurub qaçdı + FOTOLAR 15:50
Səhiyyə nazirinin müşavirini ildırım vurub ÖLDÜRDÜ - DƏHŞƏT 15:27
"Artıq "dosta zəng" qaydası işləmir" - DYP 15:05
"Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşən Bakı metrosu haqda 10 MARAQLI FAKT 14:46
Yüksək maaşla iş tapmaq istəyənlər: Bu ölkələr işçi axtarır - ŞƏRTLƏR 14:30
İspaniyadakı terror aktının əsas təşkilatçısı Ripol şəhərinin imamı olub 14:15
İlham Əliyev “Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışında iştirak edib + FOTOLAR 14:00
Ali Baş Komandan İlham Əliyev Müdafiə Nazirliyinin Mobil Səhra Cərrahiyyə Hospitalının imkanları ilə tanış olub 13:50
İlham Əliyev “Azərişıq” ASC-nin Şəmkir avtomat idarəetmə və nəzarət mərkəzinin açılışında iştirak edib 13:40
Faytonçu Nazimin həyatını 180 dərəcə dəyişən həkimin FOTOSU yayıldı 13:30
Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında "Dihaj" qrupunun konserti olub + FOTOLAR 13:21
İlham Əliyev Şəmkirdə əsaslı şəkildə yenidən qurulan Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində yaradılan şəraitlə tanış olub + FOTOLAR 13:10
İlham Əliyev Şəmkir-Yeni Göyçə-Dağ Cəyir avtomobil yolunun açılışında iştirak edib + FOTOLAR 12:55
Azərbaycan Prezidenti Şəmkir rayonuna səfərə gəlib 12:37
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy rayonunun içməli su təchizatı layihəsinin açılışında iştirak edib 12:06
Azərbaycan Prezidenti Gədəbəydə Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışda iştirak edib 11:47
Sabaha olan hava proqnozu açıqlanıb 11:29
Prezident İlham Əliyev “Gədəbəy” elektrik yarımstansiyasını işə salıb + FOTOLAR + YENİLƏNİB 11:16
Məhəmməd Əsəd Bəylə bağlı alman hökumətinə şikayət məktubu - ÖZÜMÜZÜNKÜLƏR ETMİŞDİ 11:00
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy limonad zavodunun açılışında iştirak edib + FOTOLAR 10:44
Otuz səkkiz yaşında güllələnən general-mayor Qambay Vəzirovun həyat hekayəti 10:28
Prezident İlham Əliyev Gədəbəy rayonuna səfərə gəlib + FOTOLAR 10:02
Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 127 dəfə pozub 09:35
Peterburqda avtomobil izdihama çırpılıb, ölən və xəsarət alanlar var 08:59
Holland elçi türkün əlini öpüb ölkəsini xilas etdi 08:30
Xərçəng hüceyrələrini 42 günə öldürən şirə 07:58
Siqaret istəyini öldürən 13 qida 06:40
İNSULT zamanı ilk yardım - Hər kəs üçün vacib olan məlumat! 05:48
Əməliyyata ehtiyac yoxdur, bu ucuz, asan vasitələrlə 1 aya damarların təmizlənməsi və ürək fəaliyyətinin gücləndirilməsi mümkündür 04:51
Ən böyük loğman 03:23
Türkiyə faciədən döndü: Terrorçular saxlanıldı 02:12
Oteldə məşhur aktrisanın övladının boğazına qaynar yağ tökdülər, özünü isə döydülər - ŞOK HADİSƏ 01:15
Ərdoğan Almaniya XİN rəhbərini kəskin tənqid edib 00:05