success closed Loading...

Ailəsi ilə almanlara əsir düşən Hacı Zeynalabdin Tağıyev üçün hansı dövlətin səfiri II Vilhelmə müraciət etdi?

Balkanlarda balaca Sarayevo şəhərindəki Latın körpüsündə atılan iki güllə dünyanı neçə il sürən qanlı, alovlu, qovğalı faciələr və təxribat dolu müharibəyə sürükləmişdi.

1914-cü ilin ortalarında Avstriya-Macarıstan imperiyasının orduları, qırx il əvvəl işğal etdikləri Serbiyada hərbi manevr keçirməyə başlayırlar. Əməliyyata baxmaq üçün taxt-tac vəliəhdi Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevo şəhərinə gəlmişdi.

Bu şəhər gözəl iqlimi, saf, təmiz ab-havası, şairanə mənzərəsilə bütün Avropada məşhurdu. İlk adı Verxnobosna olan şəhəri osmanlılar 1389-cu ildə saray ovası adlandırmışdılar. Məhəllələr mərkəzdəki “Baş çarşı” ətrafında yerləşir. “Baş çarşı”dan başqa, burda bir neçə qapalı və açıq çarşı və çoxlu sənətkar emalatxanası, tacir və sərraf dükanları vardı.

Osmanlı Sarayevoda bir neçə möhtəşəm saray və təmtəraqlı məscid ucaltmışdılar. Yüz illəri arxada qoymuş bu sənət əsərlərinin nəhəng firuzəyi qübbələri, göylərə baş qaldırmış eyvanlı minarələri uzaqlardan diqqəti cəlb edir və şəhərə şairanə görkəm verir. Bu saray və camelər üç yüz əllidən çox möhtəşəm saray, mədrəsə, çarşı, məbəd layihələşdirib tikdirmiş dahi memar Hoca Senanın əsərləridir. Senan 1535-ci ildə “Xosrovbəy” məscidini, 1561-ci ildə “Əlipaşa” məscidini, 1566-cı ildə “saray” məscidini layihələşdirib tikdirmişdi.

Osmanlı  1877-78-ci illərdə iki - Şərq və Qərb cəbhələrində apardıqları müharibədə məğlub oldu və 420 illik hakimiyyətdən sonra onların əlində olan bu torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperatorluğu tərəfindən işğal edildi.

Serb xalqı ilk gündən yeni işğalçılara qarşı da əzmlə mübarizəyə qalxmışdı. Azadlıq hərəkatına tələbələrin yaratdığı “Gənc bosna” təşkilatı da qoşulmuşdu. Onun rəhbəri tələbə Qavrilo Prins adında gimnaziya şagirdi idi.

1914-cü ildə, iyun ayının 28-də səhər, Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevodakı Latın körpüsündə, saat on tamamda Qavrilo Prinsin tapançasından açılan iki güllədən öldülər.

Çoxlu tələbə həbsə alınır və məhkəmə qurulur. Qavrilo Prinsin müavini Danilo İliç silahdaşları ilə ölümə məhkum edilir. Qavrilo Prins həddibüluğa çatmadığından məhkəmə ona 20 il kürək cəzası kəsir, həbsxanada vərəmdən vəfat edir.

Əhali güllə atılan gündən Latın körpüsünə Qavrilo Prins körpüsü adını qoyur.

Bir anda açılan iki güllə bütün dünyada, gözlənilməyən gurultulu, qovğalı əks-səda yaratdı. Dövlətlər bloklara ayrıldı: Rusiya - Fransa - İngiltərə düvəli müəzzəmə (böyük dövlətlər) təşkil etdilər; Almaniya – Avstriya –Macarıstan - İtaliya düvəli müsəlləsə (üç bucaq) yaratdılar. 1915-ci ildə Türkiyə də bu bloka qoşuldu.

Qoşa güllə açılandan 35 gün sonra, avqustun ilk günündən alman militarizminin təərüz, zorakılıq maşını hərəkətə gəldi. Günahsız insanların qanları sel kimi axmağa, şəhərlər, dinc kəndlər viranəyə dönməyə başladı.

Avqustun axırında dünyanı öz müstəmləkəsilə döndərmək istəyən imperialistlər başda olmaqla otuza qədər dövlət gündən-günə şiddətlənən müharibənin məhvərində fırlanırdı.

Müharibə elan edilən gün Almaniyada olan bütün rus təbəələrini əsir tutub xüsusi düşərgələrə salırlar.

Manaf Süleymanov yazır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz ailəsilə Almaniyada istirahət edirdi. Tağıyevin qızı əhvalatı belə nəql edirdi: Atam, anam, bacılarım - Leyla və Sürəyya, qardaşlarım - Məmməd və İlyas, anamın ən yaxın qulluqçusu Raisa, bir də atamın köhnə tanışlarından qoca 90 yaşlı Məstanbala Almaniyaya getdik. Məstanbala söhbət vaxtı atama deyir ki, Hacı, varlı adamsan, pulun çoxdur, Firəngistana gedəndə, bir dəfə məni də apar; atam da onu götürmüşdü. Əvvəl Berlinə gəldik, ən məşhur “Ekspolenada” otelinə düşdük. Bir neçə gündən sonra Ems mədən sularına yollandıq. Bir ay orada qaldıq, Marenbadenə getdik. Atam bir ay da orada müalicə olundu, biz isə dincəldik. Axşamüstü bir rus ruhanisi atamın yanına gəlib xəbər verdi ki, məni rus səfiri göndərib, deyir ki, Hacı tez yola düşsün. Almanlar Rusiyaya müharibə elan edir. Xəbər qəzetlərdə dərc olunandan sonra rus təbəələrini vətənlərinə buraxmayacaq, əsir saxlayacaqlar. Biz Berlinə çatanda müharibənin elan xəbəri artıq yayılmışdı, Vağzalqabağı meydanda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Kişilər əllərindəki ağacları havada hərlədib, hədələyə-hədələyə “Rus... rus... rus...” deyə qışqırırdılar. Keçmiş Qafqaz canişini qraf Voronsov-Daşkovun arvadı, milliyyətcə erməni olan Liza Kinikov qızını (Elizaveta Qriqoryevna) almanlar küçədə saçlarından yapışıb sürütləmişdilər. Vağzal binasından çıxa bilmirdik. İki saat keçdi, atam dedi:

“Sandıqlar qalsın burada, hər kəs çamadanını götürsün, gəlsin dalımca”. O, qabaqda, biz də onun dalınca çıxdıq meydana. Polis nəfərləri bizi o saat araya aldılar. Mindirdilər bir maşına. Atam dedi: “Ekspolenada” mehmanxanasına sür”. Bizi orda qəbul etmədilər. Şəhərin bütün mehmanxanalarına baş vurduq, nəticəsiz qaldı. Axırda, ucqar məhəllələrdən birində yerləşən mehmanxanada bizə yer verdilər. Atamın Berlin bankındakı 100.000 manat pulundan bir qəpik də vermək istəmirdilər. Atam Frank-furt Mayn şəhərinə zəng çaldı. Bakıda su kəməri çəkmək məsələsi üçün buraya gəlmiş Lindleyə əhvalatı başa saldı. Lindley Berlinə Qeviner adlı bir şəxs göndərdi. Qeviner bankla danışıq aparıb, atama xəbər verdi ki, sizin bütün xərclərinizi banka təqdim ediləcək sənəd əsasında ödəyəcək, amma sizə nəqd pul verməyəcəklər.

Atam getdi Osmanlı səfarətxanasına, çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü xəbər verdi, yardım istədi. Türk səfiri birbaşa Almaniya kayzeri II Vilhelmə müraciət edir ki, müsəlman aləminin ən məşhur kübarı neft milyonçusuna kömək eləyin vətəninə, Bakıya qayıtsın.

Şübhəsiz ki, Vilhelm bütün dünyada tanınmış Nobel, Rotşild və digər neft maqnatları kimi Tağıyevi də tanımamış deyildi. Kiçik Qafqaz dağlarında, Gəncə quberniyasında, Kirakidzor və Gədəbəydə alman sənaye maqnatı simens qardaşları hələ on doqquzuncu əsrin ortalarından mis, sürmə, qızıl, gümüş və sairə zəngin filiz damarlarını istismar edib Azərbaycanın milli sərvətini öz ölkələrinə daşıyırdılar. Gədəbəydə meşənin içərisində yerləşən, Qalakənddəki misəritmə zavodundan simenslər, habelə iki tona qədər qızıl, beş ton gümüş istehsal edib Almaniyaya aparmışdılar. Şübhəsiz, Hacının ailəsini buraxmaqda Bakı neftinə, tükənməz sərvətə çoxdan göz tikmiş olan Vilhelmin öz mülahizəsi, öz hesabı varmış. Neft maqnatı baron Bekendorf başda olmaqla Bakıda alman neft sənayeçiləri, ticarət işgüzarları və texniki-maliyyə mütəxəssisləri vardı.

Kayzer Vilhelmin şəxsi sərəncamı ilə bizə gəmi verib dənizdəki çoxlu mərmilərdən qorumaq üçün xüsusi kreyser də qoşdular.

Bizim əyan olduğumuzu polis bildikdə deyir ki, maadam gedən adam kübardır, məşhur əyandır, onun məiyyəti olmalıdır, siyahı verin. Atam Berlində çarəsiz qalmış 35 nəfər rus, erməni, gürcü və yəhudi təbəələrini siyahıya daxil edib polisə göndərdi. Beləliklə, onları da əsirlikdən xilas etdi. Əvvəl bizi Kopenhagenə yola saldılar. Kreyser qabaqda, gəmi də onun dalınca üzürdü ki, minaya toxunmasın. Gəlib çıxdıq Finlandiyaya, oradan da Peterburqa.

Rusiyanın əsas duru yanacaq mənbəyi olan Bakı bu müharibədə diqqəti xüsusi cəlb edən şəhərlərdən biri idi. Alman imperializmi, eləcə də Rusiyanın müttəfiqi ingilis imperializmi qara qızıl xəzinəsinə yiyələnməyə var qüvvələrilə can atırdılar. Fikirləri gələcəkdə Bakının tükənməz neft sərvətinə və buradan da bütün Qafqaz mineral-filiz sərvətinə sahib olmaq, sonra da İran, Yaxın və Orta Şərq və Hindistana yol tapmaq idi. 

Enter.News

GÜNÜN XƏBƏRLƏRİ
Corab sataraq milyonçu olan məktəbli 04:23
Roma Papası azərbaycanlı zabiti keşiş təyin edəcək - TARİXDƏ İLK 03:33
Telefondan silinən şəkilləri yenidən necə qaytarmaq olar? 02:19
1 gün ac qalmaq orqanizmi cavanlaşdırır 01:55
Bizi xərçəngdən qoruyan ədviyyat 01:31
Tramp BMT-ni islahatlara çağırdı 00:51
Kadırov regional oyunçuya çevrilib – Kreml nəzarəti itirə bilər 00:31
Avtomobili yolu bağlayan kütlənin üstünə belə sürdü: ƏZDİ KEÇDİ + VİDEO 00:09
30.04.2017
Piyada gəzməyin inanılmaz faydaları 23:40
Ürəyin və sinirlərin sağlamlığı üçün BU YARMADAN yeyin 23:30
Ərdoğan həyat yoldaşı ilə Hindistandadır - FOTOLAR 23:02
“Shamkir Chess 2017”nin qalibi müəyyənləşib 22:45
“Biz türk deyilik" deyənlərə... – Bir əsgərin hekayəti - Cəlaləddin Qasımov yazır 22:22
Sabahdan Azərbaycanda pərdə mövsümü başlayır - VİDEO 21:58
Azərbaycan və Ukrayna rəqabət aparmır, bir-birini tamamlayırlar 21:43
Abşeronda qadın sürücü qəza törədib - 4 nəfər yaralanıb + FOTOLAR 21:29
Qafqaz kefirinin qatıqdan fərqi 21:06
Pendir hansı xərçəng növündən qoruyur? 20:47
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qaliblərinin FOTOLARI 20:26
Əfqanıstanda 43 silahlı məhv edilib 20:04
Rövşən Lənkəranski haqda film çəkiləcək 19:43
II və III qrupların imtahan nəticələrinin elan ediləcəyi vaxt məlum oldu 19:28
Xəlifə Osmanın yazdığı Quranı istəyən Alman imperatorunu Sultan Əbdülhəmid necə aldatdı? 19:11
Facebook-un gəlirləri AÇIQLANDI 18:58
GEM TV-nin sahibi İstanbulun mərkəzində güllələnərək öldürüldü - FOTOLAR + VİDEO 18:39
Bakıda mənzildə kişi cəsədi tapılıb 18:16
Azərbaycan dünyanın ən güclü ordularının reytinqində 17:54
Mayın 5-dən yeni qadağa qüvvəyə minir - 40 manat cərimə 17:36
Piyada zolağı ilə bağlı - MÜHÜM DƏYİŞİKLİK 17:13
Kürdəmirdə pambıq tarlasında faciə 16:55
Ayətullah Əli Xameneyi İranın Nazirlər Kabinetinin üzvlərinə qarşı bəyanat verib 16:33
İranda dünyanın ən böyük qaz-kondensat emalı zavodunun açılışı olub 16:16
Bərdədə qəzada piyada ölüb, sürücü qaçıb 15:58
Dünyanın ən təhlükəli səyahətlərindən biri faciə ilə nəticələnib - Məşhur isveçrəlinin meyiti tapılıb 15:46
Müayinənin nəticəsi açıqlandı: “Elba” MMC-nin fabrikində aşkarlanan ətlər ölmüş at və aqoniya vəziyyətində kəsilmiş mal ətləridir + FOTOLAR 15:20
Rusiya müxalifəti küçələrə çıxdı - FOTOLAR 14:57
PA-nın sektor müdiri irad bildirdi 14:32
Bakıda bədii gimnastika üzrə dünya kubokunun final mərhələsi keçirilir 14:17
Mehman Qələndərovun intihar etməsi ilə bağlı cinayət işi başlanıb 13:49
Milli Məclisin deputatları Avropa İttifaqının sessiyasında iştirak edəcəklər 13:14
Ərdoğan: ABŞ və terror təşkilatının bayraqlarının birgə dalğalanması bizi təəssüfləndirir 12:57
Sabahın hava PROQNOZU 12:18
YARADANLIQ - Fəxrəddin Salim 12:07
“Bakı Marafonu-2017”nin kişi və qadınlar üzrə qalibləri müəyyənləşib 11:58
Prezidentin ailəsi,generallar,nazirlər... "Bakı Marafonu 2017"də 11:42
Zabratda DƏHŞƏTLİ hadisə - Vertolyot meydançasının rəisi dostunu öldürdü 11:21
DTX rəisi Mədət Quliyev "Bakı Marafonu 2017"dən DANIŞDI 11:12
Sovet Azərbaycanının sonuncu, 13-cü Baş naziri - Ayaz Niyaz oğlu Mütəllibov + DOSYE 10:53
Donald Tramp 96 illik ənənəni pozdu - "Jurnalistləri tələyə saldım" 10:47
Gəncədə ölümlə nəticələnən - FACİƏ 10:22
"Bakı Marafonu 2017" başlayır 10:14
Türkiyədə partlayış törətməyə hazırlaşan İŞİD üzvləri saxlanılıb 10:02
Bu gün keçiriləcək imtahanların - Ən yaşlı və ən gənc abituriyentləri məlum olub 09:31
Bütün boks dünyasının gözlədiyi Entoni Coşua və Vladimir Kliçko görüşündə nokaut qeydə alınıb + VİDEO 09:07
Bu gün Azərbaycanda ali məktəblərə ilk qəbul imtahanı keçirilir 08:33
Kürək və onurğaətrafı nahiyələr nədən ağrıyır? 08:00
Ürəyi qorumaq istəyənlər oxusun. Yalnız 3 ŞƏRT! 06:29
Padşahlar otunun çoxsaylı faydaları 05:33
Təzə gicitkən - SAĞLAMLIQ MƏNBƏYİ 04:18
Baş ağrısı zamanı gicgahlara çəkin... TƏBİİ ÇARƏ 03:46
Mosulda terror aktı nəticəsində 14 polis əməkdaşı həlak olub 02:44
Alimlərdən MƏSLƏHƏT: “Narahat qalmaq sağlamlığa xeyirdir” 02:31
Hər kəs bu qurğudan danışır: Suyun axması ilə hərəkətə gəlir, heç bir enerji xərci yoxdur + VİDEO 02:12
ADNA terroru: 12 nəfərin qətlinin anım günü 01:56
Uzun yola çıxan sürücülər bu xəbərə MÜTLƏQ BAXIN! - VİDEO 01:34
NATO-nun baş katibi: Türkiyə NATO-nun vacib üzvüdür 01:17
ABŞ YPG-ni qorumaq üçün Türkiyə sərhədinə qüvvələr yerləşdirildi 01:09
Türkiyədə evlilik proqramları yasaqlandı 01:00
Azərbaycanlı ilk qadın pilotun ölümünün ürək dağlayan təfərrüatları – VİDEO 00:53
Kubada hərbi təyyarə qəzaya uğrayıb, 8 nəfər ölüb + YENİLƏNİB 00:49
Polad Bülbüloğluna Türkmənistanın Xalq artisti fəxri adı verilib 00:34
Şadlıq sarayları taktikanı dəyişir: Saraylar toy sahibinə icarəyə veriləcək + VİDEO 00:15