success closed Loading...

Ailəsi ilə almanlara əsir düşən Hacı Zeynalabdin Tağıyev üçün hansı dövlətin səfiri II Vilhelmə müraciət etdi?

Balkanlarda balaca Sarayevo şəhərindəki Latın körpüsündə atılan iki güllə dünyanı neçə il sürən qanlı, alovlu, qovğalı faciələr və təxribat dolu müharibəyə sürükləmişdi.

1914-cü ilin ortalarında Avstriya-Macarıstan imperiyasının orduları, qırx il əvvəl işğal etdikləri Serbiyada hərbi manevr keçirməyə başlayırlar. Əməliyyata baxmaq üçün taxt-tac vəliəhdi Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevo şəhərinə gəlmişdi.

Bu şəhər gözəl iqlimi, saf, təmiz ab-havası, şairanə mənzərəsilə bütün Avropada məşhurdu. İlk adı Verxnobosna olan şəhəri osmanlılar 1389-cu ildə saray ovası adlandırmışdılar. Məhəllələr mərkəzdəki “Baş çarşı” ətrafında yerləşir. “Baş çarşı”dan başqa, burda bir neçə qapalı və açıq çarşı və çoxlu sənətkar emalatxanası, tacir və sərraf dükanları vardı.

Osmanlı Sarayevoda bir neçə möhtəşəm saray və təmtəraqlı məscid ucaltmışdılar. Yüz illəri arxada qoymuş bu sənət əsərlərinin nəhəng firuzəyi qübbələri, göylərə baş qaldırmış eyvanlı minarələri uzaqlardan diqqəti cəlb edir və şəhərə şairanə görkəm verir. Bu saray və camelər üç yüz əllidən çox möhtəşəm saray, mədrəsə, çarşı, məbəd layihələşdirib tikdirmiş dahi memar Hoca Senanın əsərləridir. Senan 1535-ci ildə “Xosrovbəy” məscidini, 1561-ci ildə “Əlipaşa” məscidini, 1566-cı ildə “saray” məscidini layihələşdirib tikdirmişdi.

Osmanlı  1877-78-ci illərdə iki - Şərq və Qərb cəbhələrində apardıqları müharibədə məğlub oldu və 420 illik hakimiyyətdən sonra onların əlində olan bu torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperatorluğu tərəfindən işğal edildi.

Serb xalqı ilk gündən yeni işğalçılara qarşı da əzmlə mübarizəyə qalxmışdı. Azadlıq hərəkatına tələbələrin yaratdığı “Gənc bosna” təşkilatı da qoşulmuşdu. Onun rəhbəri tələbə Qavrilo Prins adında gimnaziya şagirdi idi.

1914-cü ildə, iyun ayının 28-də səhər, Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevodakı Latın körpüsündə, saat on tamamda Qavrilo Prinsin tapançasından açılan iki güllədən öldülər.

Çoxlu tələbə həbsə alınır və məhkəmə qurulur. Qavrilo Prinsin müavini Danilo İliç silahdaşları ilə ölümə məhkum edilir. Qavrilo Prins həddibüluğa çatmadığından məhkəmə ona 20 il kürək cəzası kəsir, həbsxanada vərəmdən vəfat edir.

Əhali güllə atılan gündən Latın körpüsünə Qavrilo Prins körpüsü adını qoyur.

Bir anda açılan iki güllə bütün dünyada, gözlənilməyən gurultulu, qovğalı əks-səda yaratdı. Dövlətlər bloklara ayrıldı: Rusiya - Fransa - İngiltərə düvəli müəzzəmə (böyük dövlətlər) təşkil etdilər; Almaniya – Avstriya –Macarıstan - İtaliya düvəli müsəlləsə (üç bucaq) yaratdılar. 1915-ci ildə Türkiyə də bu bloka qoşuldu.

Qoşa güllə açılandan 35 gün sonra, avqustun ilk günündən alman militarizminin təərüz, zorakılıq maşını hərəkətə gəldi. Günahsız insanların qanları sel kimi axmağa, şəhərlər, dinc kəndlər viranəyə dönməyə başladı.

Avqustun axırında dünyanı öz müstəmləkəsilə döndərmək istəyən imperialistlər başda olmaqla otuza qədər dövlət gündən-günə şiddətlənən müharibənin məhvərində fırlanırdı.

Müharibə elan edilən gün Almaniyada olan bütün rus təbəələrini əsir tutub xüsusi düşərgələrə salırlar.

Manaf Süleymanov yazır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz ailəsilə Almaniyada istirahət edirdi. Tağıyevin qızı əhvalatı belə nəql edirdi: Atam, anam, bacılarım - Leyla və Sürəyya, qardaşlarım - Məmməd və İlyas, anamın ən yaxın qulluqçusu Raisa, bir də atamın köhnə tanışlarından qoca 90 yaşlı Məstanbala Almaniyaya getdik. Məstanbala söhbət vaxtı atama deyir ki, Hacı, varlı adamsan, pulun çoxdur, Firəngistana gedəndə, bir dəfə məni də apar; atam da onu götürmüşdü. Əvvəl Berlinə gəldik, ən məşhur “Ekspolenada” otelinə düşdük. Bir neçə gündən sonra Ems mədən sularına yollandıq. Bir ay orada qaldıq, Marenbadenə getdik. Atam bir ay da orada müalicə olundu, biz isə dincəldik. Axşamüstü bir rus ruhanisi atamın yanına gəlib xəbər verdi ki, məni rus səfiri göndərib, deyir ki, Hacı tez yola düşsün. Almanlar Rusiyaya müharibə elan edir. Xəbər qəzetlərdə dərc olunandan sonra rus təbəələrini vətənlərinə buraxmayacaq, əsir saxlayacaqlar. Biz Berlinə çatanda müharibənin elan xəbəri artıq yayılmışdı, Vağzalqabağı meydanda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Kişilər əllərindəki ağacları havada hərlədib, hədələyə-hədələyə “Rus... rus... rus...” deyə qışqırırdılar. Keçmiş Qafqaz canişini qraf Voronsov-Daşkovun arvadı, milliyyətcə erməni olan Liza Kinikov qızını (Elizaveta Qriqoryevna) almanlar küçədə saçlarından yapışıb sürütləmişdilər. Vağzal binasından çıxa bilmirdik. İki saat keçdi, atam dedi:

“Sandıqlar qalsın burada, hər kəs çamadanını götürsün, gəlsin dalımca”. O, qabaqda, biz də onun dalınca çıxdıq meydana. Polis nəfərləri bizi o saat araya aldılar. Mindirdilər bir maşına. Atam dedi: “Ekspolenada” mehmanxanasına sür”. Bizi orda qəbul etmədilər. Şəhərin bütün mehmanxanalarına baş vurduq, nəticəsiz qaldı. Axırda, ucqar məhəllələrdən birində yerləşən mehmanxanada bizə yer verdilər. Atamın Berlin bankındakı 100.000 manat pulundan bir qəpik də vermək istəmirdilər. Atam Frank-furt Mayn şəhərinə zəng çaldı. Bakıda su kəməri çəkmək məsələsi üçün buraya gəlmiş Lindleyə əhvalatı başa saldı. Lindley Berlinə Qeviner adlı bir şəxs göndərdi. Qeviner bankla danışıq aparıb, atama xəbər verdi ki, sizin bütün xərclərinizi banka təqdim ediləcək sənəd əsasında ödəyəcək, amma sizə nəqd pul verməyəcəklər.

Atam getdi Osmanlı səfarətxanasına, çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü xəbər verdi, yardım istədi. Türk səfiri birbaşa Almaniya kayzeri II Vilhelmə müraciət edir ki, müsəlman aləminin ən məşhur kübarı neft milyonçusuna kömək eləyin vətəninə, Bakıya qayıtsın.

Şübhəsiz ki, Vilhelm bütün dünyada tanınmış Nobel, Rotşild və digər neft maqnatları kimi Tağıyevi də tanımamış deyildi. Kiçik Qafqaz dağlarında, Gəncə quberniyasında, Kirakidzor və Gədəbəydə alman sənaye maqnatı simens qardaşları hələ on doqquzuncu əsrin ortalarından mis, sürmə, qızıl, gümüş və sairə zəngin filiz damarlarını istismar edib Azərbaycanın milli sərvətini öz ölkələrinə daşıyırdılar. Gədəbəydə meşənin içərisində yerləşən, Qalakənddəki misəritmə zavodundan simenslər, habelə iki tona qədər qızıl, beş ton gümüş istehsal edib Almaniyaya aparmışdılar. Şübhəsiz, Hacının ailəsini buraxmaqda Bakı neftinə, tükənməz sərvətə çoxdan göz tikmiş olan Vilhelmin öz mülahizəsi, öz hesabı varmış. Neft maqnatı baron Bekendorf başda olmaqla Bakıda alman neft sənayeçiləri, ticarət işgüzarları və texniki-maliyyə mütəxəssisləri vardı.

Kayzer Vilhelmin şəxsi sərəncamı ilə bizə gəmi verib dənizdəki çoxlu mərmilərdən qorumaq üçün xüsusi kreyser də qoşdular.

Bizim əyan olduğumuzu polis bildikdə deyir ki, maadam gedən adam kübardır, məşhur əyandır, onun məiyyəti olmalıdır, siyahı verin. Atam Berlində çarəsiz qalmış 35 nəfər rus, erməni, gürcü və yəhudi təbəələrini siyahıya daxil edib polisə göndərdi. Beləliklə, onları da əsirlikdən xilas etdi. Əvvəl bizi Kopenhagenə yola saldılar. Kreyser qabaqda, gəmi də onun dalınca üzürdü ki, minaya toxunmasın. Gəlib çıxdıq Finlandiyaya, oradan da Peterburqa.

Rusiyanın əsas duru yanacaq mənbəyi olan Bakı bu müharibədə diqqəti xüsusi cəlb edən şəhərlərdən biri idi. Alman imperializmi, eləcə də Rusiyanın müttəfiqi ingilis imperializmi qara qızıl xəzinəsinə yiyələnməyə var qüvvələrilə can atırdılar. Fikirləri gələcəkdə Bakının tükənməz neft sərvətinə və buradan da bütün Qafqaz mineral-filiz sərvətinə sahib olmaq, sonra da İran, Yaxın və Orta Şərq və Hindistana yol tapmaq idi. 

Enter.News



XƏBƏR LENTİ
Tramp və Makron razılaşdı: Suriya ilə bağlı QƏRAR 09:20
Hamının hər gün etdiyi bu vərdiş iki qadının kor olmasına səbəb oldu 09:00
Bu hərəkəti ilə futbolda yeni cığır açdı - VİDEO 08:45
Amerikalı nazir: “ABŞ Rusiyanı bu sahədə irəli buraxmayacaq” 08:30
Dəniz havasının faydası 08:15
Bu meyvələrin çəyirdəkləri meyvələrin özündən də FAYDALIDIR 07:58
Hansı gilas daha faydalıdır - qırmızı yoxsa ağ? 06:51
D vitaminin orqanizmdə əvəzsiz rolu. FAYDALI MƏLUMAT! 05:47
Hər gün 1 qaşıq darçınlı bal yeməyin faydaları 04:42
Badımcan qabıqlarından təbii ürək dərmanı -RESEPT 03:37
Səudiyyə Ərəbistanının XİN rəhbəri: Səudiyyə Ərəbistanı və bir sıra ərəb ölkələrinin Qətərə qarşı irəli sürdüyü şərtlər üzrə danışıqlar olmayacaq 02:33
Daha 3 məşhur Bakıya gələcək 02:03
Gördüyü halda 28 il kor kimi yaşadı - Səbəb 01:40
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin həyatında polyaklar fəal iştirak ediblər” - İlham Əliyev 01:19
"Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisini 70 minədək tamaşaçı izləyib" - Azad Rəhimov 01:16
Marketinqin yeni hiyləsi - “Stress çarxları” həqiqətənmi, müalicəvidir? 00:47
WhatsApp-da yazdığı mesajdan peşman olanlar - Artıq çıxış yolu var... 00:19
Feysbukdan möhtəşəm rekord: 2 milyard... 00:07
27.06.2017
“Bavariya”nın ulduzu saxlanıldı - FOTO 23:43
Varşavada Azərbaycan prezidentinin şərəfinə rəsmi ziyafət verilib - FOTOLAR 23:25
"“Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Avropaya qazın çatdırılması üçün yeganə yeni mənbədir" - İlham Əliyev 23:10
Bayramda yollar “qan gölü”nə döndü - 5 gündə 64 ölü 22:52
Bu 12 əlamət sizdə varsa, HƏKİMƏ MÜRACİƏT EDİN 22:33
Prezident bir gündə 30 toy və 20 sünnətdə iştirak edib 22:13
Dünya üzrə bir sıra iri şirkətlər güclü haker hücumuna məruz qalıb 21:49
Türkiyə daha 3 şəhid verdi 21:40
Qəzada ölənlərin kimliyi bilindi: biri şirkət rəhbəri, digəri TV əməkdaşı 21:25
Prezident Andjey Duda: "Polşa Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini dəstəkləyir" 21:19
Mehriban Əliyeva: "Biz mütləq bütün arzularımıza çatacağıq, ədalət bərpa olunacaq, Qarabağ problemi həllini tapacaq" 21:01
Mehriban Əliyeva “Dörd yüz mindən çox məcburi köçkün iş yeri ilə təmin edilib” 20:43
Varşavada Azərbaycan-Polşa biznes forumu keçirilib 20:26
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Polşa Senatının marşalı ilə görüşüb - FOTOLAR 20:16
Aspirin saçlarınıza faydalıdır 19:59
Bollivud ulduzu: Azərbaycanda olmaqdan çox xoşbəxtəm 19:49
Yay aylarında bunları yeməyin 19:26
22 yaşlı modelin ölümü ilə bağlı yeni təfərrüatlar 19:07
Elxan Poluxov etimadnaməsini Braziliya prezidentinə təqdim edib 18:40
Mehriban Əliyeva məcburi köçkün ailələrinə yeni mənzillərin verilməsi mərasimində iştirak edib - FOTOLAR 18:12
TAP-ın rəhbəri dəyişib 17:51
Lənkəranda film kimi qəza: - "Lexus" pilləkənlə qalxaraq mağazaya girdi + FOTOLAR 17:27
Prezident: "İstərdik ki, Azərbaycanla Polşa arasında birbaşa dəmir yolu xətti yaradılsın" 17:17
Bakı-Qazax yolunda "Land cruiser" aşıb - 2 nəfər hadisə yerində ölüb + FOTOLAR 17:09
Model Leylanın ölümündə təqsirləndirilən həkimdən AÇIQLAMA 16:54
Azərbaycan və Polşa prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər - FOTOLAR 16:42
Azərbaycanla Polşa arasında sənədlər imzalanıb - FOTOLAR 16:36
Ronaldo azərbaycanlı dostunu belə qarşıladı - FOTOLAR + VİDEO 16:11
Bakı-Qazax yolunda 4 avtomobil toqquşub - Ölən və yaralananlar var + hadisə yerindən FOTOLAR + VİDEO 15:46
Hansı hərbi hissəyə düşdüyünüzü BU YOLLA ÖYRƏNİN - İnternet və SMS 15:37
Hərbi xidmətlə bağlı ən çox verilən suallar və CAVABLARI 15:27
Bakının bir neçə rayonu işıqsız qalıb 15:13
Səməd Seyidov AŞPA-nın sədrinin ətrafında baş verənləri “əcinnə ovu” adlandırıb 14:57
Azərbaycanda daha bir həkim səhlənkarlığı - Xəstənin arterial damarın kəsib öldürdülər 14:51
"Google" şirkəti 2.7 milyard dollar məbləğində cərimələnib 14:45
Qəndab Quliyeva dəfn olundu 14:39
Ukrayna hərbi kəşfiyyatının xüsusi təyinatlılarının komandiri partladıldı - Hadisənin baş verdiyi anın görüntüləri yayıldı + VİDEO 14:34
Təhsil Nazirliyindən yeni QƏRAR: Kim neçə il təhsil alacağını özü müəyyənləşdirəcək - DETALLAR 14:20
17 yaşlı gəncin göldə son çırpınışları - Dostları zarafat etdiyini düşündülər... + VİDEO 14:02
Daxili İşlər Nazirliyi ölümlə nəticələnən basqın barədə məlumat yaydı 13:46
Sabahın havası - ŞİDDƏTLİ İSTİLƏR 13:42
Yeni şahzadə Putini hədələyir: “Üç günə məhv edərik” 13:24
Azərbaycan və Polşa prezidentlərinin təkbətək görüşü oldu 13:13
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Varşavada rəsmi qarşılanma mərasimi olub - FOTOLAR 13:00
Azərbaycanda gizli at əti biznesi - FAKTLAR 12:43
Kafedə namaz qılan azərbaycanlı cərimələndi 12:40
Qazaxıstan Azərbaycandan gedən 81,5 ton zərərli kartofu geri qaytardı 12:33
Xalq artisti ilə vida mərasimindən FOTOLAR 12:18
Ağ Ev açıqlama yaydı: - Donald Tramp məşhur hüquqşünasın namizədliyini FTB direktoru postuna irəli sürüb 12:09
Bakıda sərxoş sürücü 7 qonşunun avtomobilini əzib, divarı uçurub - FOTOLAR + VİDEO 11:51
Əhaliyə xəbərdarlıq: Azərbaycanda ildırımvurma çoxalıb - TƏHLÜKƏLİ BÖLGƏLƏR 11:41
Kiyevdə güclü partlayış: DƏHŞƏTLİ GÖRÜNTÜLƏR + VİDEO 11:31
18 marşrut əvvəlki trayektoriyasına qaytarılıb 11:15
Qızıl cüzi ucuzlaşıb 11:09
Neft bahalaşıb 11:07
Xəlil Rza və Nəriman Həsənzadəni danlayan qadının məktubu - Orada Azərbaycan qeyrəti çəkən olsa... 11:04
Balakəndə ağır avtomobil qəzası: - Ailənin 1 üzvü öldü, 3-ü şikəst qaldı 10:46
Şəki sakini 5,5 kq narkotiki satmaq üçün bayram bazarına üz tutub 10:33
Bəy və gəlin toydan imtina etdi: Ağac əkdilər + FOTO 10:25
Qeysəriyyə əməliyyatı vasitəsilə dünyaya gələn körpələr haqqında söylənilən 5 gerçək 10:10
Qadın tələbələr daha çox kolleclərdə, yoxsa ali məktəblərdə oxuyur? 09:50
Bu dəfə də cəbhədə silahlar susmadı - Gərgin gecə 09:35
Bakıda ikimərtəbəli ev yandı 09:20
Rusiyadan İrəvana pul axını dayanır - Yeni rəqəmlər 08:52
Rusiya və Finlandiya razılığa gəldi - 10 il sonra... 08:35
Rusiyanın bu vilayətində fövqəladə vəziyyət rejimi tətbiq edilib - SƏBƏB 08:15
Bağırsaqlarda mikrobları öldürən, arıqlamağa kömək edən ƏDVİYYAT 07:59
Bildirçin yumurtası immuniteti möhkəmləndirir 06:41
Dəfnə yarpağının nadir müalicəvi xüsusiyyətləri 05:17
Bu maddələrin çatışmazlığı QICOLMALARA səbəb olur 04:31
Qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün 7 SADƏ MƏSLƏHƏT 03:15
Dəniz havasının ŞƏFAVERİCİ GÜCÜ 02:53
Yəməndə hava zərbələri nəticəsində 9 nəfər ölüb 01:59
Niderlanda yaşı 4,5 milyard il olan meteorit düşüb 01:49
Bayramda mədəniz ağrımasın deyə belə qidalanın - MƏSLƏHƏT 01:22
Ağ Ev: "Tramp ABŞ-ın dünyada enerji liderliyini möhkəmləndirmək niyyətindədir" 00:53
Qəzza zolağından İsrail tərəfə raket atılıb 00:41
Merkel Avropanı Suriya və Liviyanın problemlərinin həllində fəal iştirak etməyə çağırıb 00:27
İtaliya polisi miqrantlara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə edib - VİDEO 00:03