success closed Loading...

Ailəsi ilə almanlara əsir düşən Hacı Zeynalabdin Tağıyev üçün hansı dövlətin səfiri II Vilhelmə müraciət etdi?

Balkanlarda balaca Sarayevo şəhərindəki Latın körpüsündə atılan iki güllə dünyanı neçə il sürən qanlı, alovlu, qovğalı faciələr və təxribat dolu müharibəyə sürükləmişdi.

1914-cü ilin ortalarında Avstriya-Macarıstan imperiyasının orduları, qırx il əvvəl işğal etdikləri Serbiyada hərbi manevr keçirməyə başlayırlar. Əməliyyata baxmaq üçün taxt-tac vəliəhdi Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevo şəhərinə gəlmişdi.

Bu şəhər gözəl iqlimi, saf, təmiz ab-havası, şairanə mənzərəsilə bütün Avropada məşhurdu. İlk adı Verxnobosna olan şəhəri osmanlılar 1389-cu ildə saray ovası adlandırmışdılar. Məhəllələr mərkəzdəki “Baş çarşı” ətrafında yerləşir. “Baş çarşı”dan başqa, burda bir neçə qapalı və açıq çarşı və çoxlu sənətkar emalatxanası, tacir və sərraf dükanları vardı.

Osmanlı Sarayevoda bir neçə möhtəşəm saray və təmtəraqlı məscid ucaltmışdılar. Yüz illəri arxada qoymuş bu sənət əsərlərinin nəhəng firuzəyi qübbələri, göylərə baş qaldırmış eyvanlı minarələri uzaqlardan diqqəti cəlb edir və şəhərə şairanə görkəm verir. Bu saray və camelər üç yüz əllidən çox möhtəşəm saray, mədrəsə, çarşı, məbəd layihələşdirib tikdirmiş dahi memar Hoca Senanın əsərləridir. Senan 1535-ci ildə “Xosrovbəy” məscidini, 1561-ci ildə “Əlipaşa” məscidini, 1566-cı ildə “saray” məscidini layihələşdirib tikdirmişdi.

Osmanlı  1877-78-ci illərdə iki - Şərq və Qərb cəbhələrində apardıqları müharibədə məğlub oldu və 420 illik hakimiyyətdən sonra onların əlində olan bu torpaqlar Avstriya-Macarıstan imperatorluğu tərəfindən işğal edildi.

Serb xalqı ilk gündən yeni işğalçılara qarşı da əzmlə mübarizəyə qalxmışdı. Azadlıq hərəkatına tələbələrin yaratdığı “Gənc bosna” təşkilatı da qoşulmuşdu. Onun rəhbəri tələbə Qavrilo Prins adında gimnaziya şagirdi idi.

1914-cü ildə, iyun ayının 28-də səhər, Frans Ferdenand arvadı Sofi fon Qoqenberqlə Sarayevodakı Latın körpüsündə, saat on tamamda Qavrilo Prinsin tapançasından açılan iki güllədən öldülər.

Çoxlu tələbə həbsə alınır və məhkəmə qurulur. Qavrilo Prinsin müavini Danilo İliç silahdaşları ilə ölümə məhkum edilir. Qavrilo Prins həddibüluğa çatmadığından məhkəmə ona 20 il kürək cəzası kəsir, həbsxanada vərəmdən vəfat edir.

Əhali güllə atılan gündən Latın körpüsünə Qavrilo Prins körpüsü adını qoyur.

Bir anda açılan iki güllə bütün dünyada, gözlənilməyən gurultulu, qovğalı əks-səda yaratdı. Dövlətlər bloklara ayrıldı: Rusiya - Fransa - İngiltərə düvəli müəzzəmə (böyük dövlətlər) təşkil etdilər; Almaniya – Avstriya –Macarıstan - İtaliya düvəli müsəlləsə (üç bucaq) yaratdılar. 1915-ci ildə Türkiyə də bu bloka qoşuldu.

Qoşa güllə açılandan 35 gün sonra, avqustun ilk günündən alman militarizminin təərüz, zorakılıq maşını hərəkətə gəldi. Günahsız insanların qanları sel kimi axmağa, şəhərlər, dinc kəndlər viranəyə dönməyə başladı.

Avqustun axırında dünyanı öz müstəmləkəsilə döndərmək istəyən imperialistlər başda olmaqla otuza qədər dövlət gündən-günə şiddətlənən müharibənin məhvərində fırlanırdı.

Müharibə elan edilən gün Almaniyada olan bütün rus təbəələrini əsir tutub xüsusi düşərgələrə salırlar.

Manaf Süleymanov yazır ki, Hacı Zeynalabdin Tağıyev öz ailəsilə Almaniyada istirahət edirdi. Tağıyevin qızı əhvalatı belə nəql edirdi: Atam, anam, bacılarım - Leyla və Sürəyya, qardaşlarım - Məmməd və İlyas, anamın ən yaxın qulluqçusu Raisa, bir də atamın köhnə tanışlarından qoca 90 yaşlı Məstanbala Almaniyaya getdik. Məstanbala söhbət vaxtı atama deyir ki, Hacı, varlı adamsan, pulun çoxdur, Firəngistana gedəndə, bir dəfə məni də apar; atam da onu götürmüşdü. Əvvəl Berlinə gəldik, ən məşhur “Ekspolenada” otelinə düşdük. Bir neçə gündən sonra Ems mədən sularına yollandıq. Bir ay orada qaldıq, Marenbadenə getdik. Atam bir ay da orada müalicə olundu, biz isə dincəldik. Axşamüstü bir rus ruhanisi atamın yanına gəlib xəbər verdi ki, məni rus səfiri göndərib, deyir ki, Hacı tez yola düşsün. Almanlar Rusiyaya müharibə elan edir. Xəbər qəzetlərdə dərc olunandan sonra rus təbəələrini vətənlərinə buraxmayacaq, əsir saxlayacaqlar. Biz Berlinə çatanda müharibənin elan xəbəri artıq yayılmışdı, Vağzalqabağı meydanda adam əlindən tərpənmək olmurdu. Kişilər əllərindəki ağacları havada hərlədib, hədələyə-hədələyə “Rus... rus... rus...” deyə qışqırırdılar. Keçmiş Qafqaz canişini qraf Voronsov-Daşkovun arvadı, milliyyətcə erməni olan Liza Kinikov qızını (Elizaveta Qriqoryevna) almanlar küçədə saçlarından yapışıb sürütləmişdilər. Vağzal binasından çıxa bilmirdik. İki saat keçdi, atam dedi:

“Sandıqlar qalsın burada, hər kəs çamadanını götürsün, gəlsin dalımca”. O, qabaqda, biz də onun dalınca çıxdıq meydana. Polis nəfərləri bizi o saat araya aldılar. Mindirdilər bir maşına. Atam dedi: “Ekspolenada” mehmanxanasına sür”. Bizi orda qəbul etmədilər. Şəhərin bütün mehmanxanalarına baş vurduq, nəticəsiz qaldı. Axırda, ucqar məhəllələrdən birində yerləşən mehmanxanada bizə yer verdilər. Atamın Berlin bankındakı 100.000 manat pulundan bir qəpik də vermək istəmirdilər. Atam Frank-furt Mayn şəhərinə zəng çaldı. Bakıda su kəməri çəkmək məsələsi üçün buraya gəlmiş Lindleyə əhvalatı başa saldı. Lindley Berlinə Qeviner adlı bir şəxs göndərdi. Qeviner bankla danışıq aparıb, atama xəbər verdi ki, sizin bütün xərclərinizi banka təqdim ediləcək sənəd əsasında ödəyəcək, amma sizə nəqd pul verməyəcəklər.

Atam getdi Osmanlı səfarətxanasına, çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü xəbər verdi, yardım istədi. Türk səfiri birbaşa Almaniya kayzeri II Vilhelmə müraciət edir ki, müsəlman aləminin ən məşhur kübarı neft milyonçusuna kömək eləyin vətəninə, Bakıya qayıtsın.

Şübhəsiz ki, Vilhelm bütün dünyada tanınmış Nobel, Rotşild və digər neft maqnatları kimi Tağıyevi də tanımamış deyildi. Kiçik Qafqaz dağlarında, Gəncə quberniyasında, Kirakidzor və Gədəbəydə alman sənaye maqnatı simens qardaşları hələ on doqquzuncu əsrin ortalarından mis, sürmə, qızıl, gümüş və sairə zəngin filiz damarlarını istismar edib Azərbaycanın milli sərvətini öz ölkələrinə daşıyırdılar. Gədəbəydə meşənin içərisində yerləşən, Qalakənddəki misəritmə zavodundan simenslər, habelə iki tona qədər qızıl, beş ton gümüş istehsal edib Almaniyaya aparmışdılar. Şübhəsiz, Hacının ailəsini buraxmaqda Bakı neftinə, tükənməz sərvətə çoxdan göz tikmiş olan Vilhelmin öz mülahizəsi, öz hesabı varmış. Neft maqnatı baron Bekendorf başda olmaqla Bakıda alman neft sənayeçiləri, ticarət işgüzarları və texniki-maliyyə mütəxəssisləri vardı.

Kayzer Vilhelmin şəxsi sərəncamı ilə bizə gəmi verib dənizdəki çoxlu mərmilərdən qorumaq üçün xüsusi kreyser də qoşdular.

Bizim əyan olduğumuzu polis bildikdə deyir ki, maadam gedən adam kübardır, məşhur əyandır, onun məiyyəti olmalıdır, siyahı verin. Atam Berlində çarəsiz qalmış 35 nəfər rus, erməni, gürcü və yəhudi təbəələrini siyahıya daxil edib polisə göndərdi. Beləliklə, onları da əsirlikdən xilas etdi. Əvvəl bizi Kopenhagenə yola saldılar. Kreyser qabaqda, gəmi də onun dalınca üzürdü ki, minaya toxunmasın. Gəlib çıxdıq Finlandiyaya, oradan da Peterburqa.

Rusiyanın əsas duru yanacaq mənbəyi olan Bakı bu müharibədə diqqəti xüsusi cəlb edən şəhərlərdən biri idi. Alman imperializmi, eləcə də Rusiyanın müttəfiqi ingilis imperializmi qara qızıl xəzinəsinə yiyələnməyə var qüvvələrilə can atırdılar. Fikirləri gələcəkdə Bakının tükənməz neft sərvətinə və buradan da bütün Qafqaz mineral-filiz sərvətinə sahib olmaq, sonra da İran, Yaxın və Orta Şərq və Hindistana yol tapmaq idi. 

Enter.News


XƏBƏR LENTİ
Səməd Seyidov AŞPA-nın vitse-prezidenti seçildi 16:00
Türkiyədən növbəti STRATEJİK HÜCUM 15:45
Nazarbayevin BALANS SİYASƏTİ 15:30
Yol Patrul Xidmətinin saxladığı avtoxuliqan HƏBS EDİLDİ + VİDEO 15:20
Afrin əməliyyatının şifrələri: Türkiyə böyük oyunları necə pozur? - TƏHLİL 15:00
Kremldən SƏRT REAKSİYA 14:44
Erməni əsgər: damarımı doğrayacam... – Səbəb 14:31
Rusiyanın Türkiyəyə geosiyasi dəstəyi YPG KOMANDİRİNİ MƏYUS ETDİ 14:17
Pekin və Moskvanın ABŞ GEOSİYASƏTİ 14:07
Bakıda sərnişin avtobusu qəzaya uğradı - SON DƏQİQƏ 13:57
Türk əsgərindən ürək ağrıdan və qürur verici münasibət: EVDƏKİLƏR GÖZLƏMƏSİNLƏR... + VİDEO 13:35
Türkiyə “Zeytun budağı” ilə nə əldə edəcək? - SƏKKİZ HƏDƏF 13:21
Sabaha olan hava PROQNOZU 13:07
Azərbaycanda cərrah özünü əməliyyat etdi - İNANILMAZ GÖRÜNTÜLƏR + VİDEO 12:47
Oxucudan İlyas Əfəndiyevə qəribə məktub - Siz səhv edəndə də səmimisiz! 12:44
NATO-dan rəsmi Ankara ZİYARƏTİ 12:40
Beynəlxalq ekspertlər "Mehmetcik"in etdiklərini heyrətlə izləyir: "Dünya belə ordu görməyib" + FOTOLAR 12:29
Azərbaycanda - YENİ QANUN 12:15
"Dost başa baxar, düşmən ayağa" - BARZANİDƏN XAİN PLAN 11:57
Vergilər Nazirliyində NÖVBƏTİ TƏYİNAT 11:40
İcra başçıları əsassız qərarlar qəbul edir - ŞURA 11:30
Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətindən - NÖVBƏTİ ƏMƏLİYYAT 11:15
"Fırtınalar dursun yana, yol ver Türkün bayrağına" - TÜRK ORDUSU ŞOK YAŞATDI 11:00
Cəbhədə SON VƏZİYYƏT 10:40
Rusiyadan Afrin əməliyyatına münasibət - RƏSMİ 10:31
Manatın "ÜZƏN MƏZƏNNƏ"-Sİ 10:17
Qanazlığının dərmanı bu qidadır 10:10
Ərdoğanın oğlu AFRİN ƏMƏLİYYATINDA + FOTO 10:05
Bu gün Davos İqtisadi forumu başlayacaq 09:35
"Qara qızıl"-ın QİYMƏTİ 09:20
Rusiyada 46 azərbaycanlı dustağın həyatını xilas edən polis polkovnik-leytenantı VARİS MƏCİDOV + VİDEO + FOTOLAR 09:09
Suriyadan Reyhanlıya raket atılması nəticəsində yaralıların sayı 46-ya çatıb + YENİLƏNİB 09:00
21.01.2018
"Bitcoin" haqqında məşhur "MEYMUN BİZNESİ" hekayəsi - VACİB 23:00
Bakıda avtoxuliqanlıq edən sürücü 23 YPX avtomobilinin köməkliyi ilə saxlanılıb 20:01
İran Türkiyəni Afrindəki əməliyyatları dərhal dayandırmağa çağırıb 19:57
Heç kimin bilmədiyi İNSAN - Fəxrəddin Salim 19:19
Hərbçilər qar uçqununa düşüb, 5-i ölüb, daha 12-si yaralanıb - TÜRKİYƏDƏ 18:54
Azərbaycanın ilk peşəkar aktyorlarından biri olan - Cahangir Zeynalovun həyat hekayəti 18:06
Gəncədə maşını arxaya verən ata öz azyaşlı oğlunu vuraraq öldürüb 16:40
Azərbaycandan Türkiyənin Suriyada həyata keçirdiyi "Zeytun budağı" əməliyyatına RƏSMİ MÜNASİBƏT 15:24
Azərbaycan ordusunun yüksək rütbəli zabiti şəhid oldu + FOTO 14:17
Ərdoğan Afrinlə bağlı danışdı: "Çox qısa zamanda əməliyyatı tamamlayacağıq" 13:11
Prezident təhsil nazirinin müavinini vəzifəsindən azad etdi və o, vergilər nazirliyində yüksək posta gətirildi - DOSYE 12:01
Ərdoğandan Ermənistana TƏKLİF 11:53
Deputat Soltan Məcid Qənizadə parlamentə təklif verib - Dəmir yol tarifləri artırılsın... 10:58
Mədənizin düşməni olan qida məhsullarını tanıyın - Siyahı 01:04
Dron vasitəsilə batan üzgüçülər belə xilas edildi + VİDEO 00:31
“Qalatasaray”ın yeni prezidenti məlum oldu 00:00