success closed Loading...

Qurana and içməkdən boyun qaçırıb Bəhayi kitabına əl basan Bakı milyonçusu Musa Nağıyevin qəribə əhvalatları

Yazının əvvəlini bu linkdən oxuyun

1914-cü ilin maliyyə hesabına görə Musa Nağıyevin qızılla yetmiş milyon manata yaxın tanxası varmış. Mirasın ümumi dəyəri bundan qat-qat çox imiş. 1919-cu ildə varislər Musa Nağıyevin mirasını bölüşdürmək üçün məhkəməyə ərizə verirlər. Məhkəmə üç dəfə işə baxır. Ruhani cəmiyyəti də tələb edirdi ki, Ağa Musa şiə məzhəb olduğuna görə, sərvətin ondan biri məscidə verilməlidir, rəsmi iddia təqdim etmişdilər. Bu əhvalatdan varislər yaman narahat olmuşdular; ruhani idarəsinin iddiasını rədd etmək üçün, sübut elədilər ki, vaxtı ilə Ağa Musa məhkəmədə şahid sifətilə çıxış edəndə Qurana and içməkdən boyun qaçırdıb, Bəhayi kitabına əl basıb, qəsəm edib. Elə buna görə də o, vəfat edəndə məsciddən cənazəni müşayiət etməyə az adam gəlmişdi.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Bakıda Bəhayi məzhəblilər də vardı, onlar xüsusi məscid tikdirmişdilər. Bu minarəsiz məscid Çadrovı (Mirzağa Əliyev) küçəsindəki mülkdür, qapısı və iri pəncərələri mavi boya ilə rənglənmişdir. Bəhayi məzhəbi bu rəngi və rəngləri hesab edir. Məscidin həyət tərəfindəki şüşəbənd eyvanı da mavi rənglə boyadılıb. Küçədəki baş qapının üstündə pirani bir qocanın qorelyefi də var.

Təəccüblü orasıdır ki, bəhayilər Musa Nağıyev kimi ayıq, ehtiyatlı, hiyləgər bir adama məharətlə təlqin etmişdilər ki, bu məzhəbi qəbul eləsə ölməyəcək. İnanırdı da. Bir dəfə Tağıyevin evində eyvana çıxır və Hacını da çağırır yanına, tikdirdiyi yeddi mərtəbəli “Yeni Avropa” (Göy-göl) mehmanxanasını (o zaman şəhərdə yeganə yeddi mərtəbəli mehmanxana idi) göstərib deyir: “Zeynalabdin, əyər ölsəydim, mən o mülkü tikdirməzdim, o qədər xərc tökməzdim, mən ölməyəcəyəm”.

Maraqlı orasıdır ki, İranda camaat arasında ölməyəcəyi elan edilmiş bəhayiləri İran şahı tutdurub, meydanlarda, camaatın gözü qabağında dar ağacından asdırırdı və sübut edirdi ki, ölürlər.

Bəhayi qanununa görə sərvət ölənin arvadı, uşağı və nəvələri, qohumları və iyirmidən bir hissəsi maarif işləri üçün paylanmalıdır. Məhkəmə qabaqca çox çətinlik çəkir, axırıncı iclasda iki nəfəri - müsəlman və gürcü arvadlarını vərəsə təsdiq edir. 

news-detail

Ona işləyənlərə maaş vermək üçün Ağa Musanın öz üsulu vardı. Kontorda divarda hər mədən, gəmi və mülk üçün iki torba asmışdı: gəlir torbası, çıxar torbası. Pul üçün gələnlər çıxar torbasına qoyulmuş pulu götürüb aparırdılar. Elə ki, mədən müdiri, kapitan, mülk müvəkkili, Ağa Musaya deyirdi ki, torbada pul yoxdur...

- Atam, atam, - deyə Ağa Musa onu qoymazdı ki, sözünü qurtarsın, - gəlir torbasına pul salmısız ki, çıxar torbasından götürə biləsiz? Məndə havayı pul hardan?! Qazanc verin, atam, atam, xərclik alın.

Bir nəfər gəlib Musa Nağıyevə deyir ki, bir mis mədəni satırlar Zəngəzurda, onu alsan yaman qazanarsan. Ağa Musa soruşur: “Mis də, neft kimi fontan vurur?”. Adam təəccüblə deyir: “Mis də fontan vurar?! Əlbəttə yox!”. Ağa Musa: “Elə isə o mədən mənə lazım deyil. Mənimki fontandır. Atam, atam, qaranlıq yerin altında iynə ilə kor qaza-qaza mis axtarmaq karıma gəlməz” - deyə cavab verir.

Qoçular iki dəfə Ağa Musanı oğurlayıb öldürməklə hədələmişdilərsə də xeyri olmamışdı. Bir dəfə faytona basaraq gözlərini bağlayıb, aradan çıxardırlar, gizli mənzilə gətirib on min manat tələb edirlər. Ağa Musa özünü itirməyib deyir: “Min manat verə bilərəm, bir qəpik də artıq yox”. Ölümlə təhdid edəndə halını pozmadan deyir: “Atam, atam, öldürün. Bir mini də ala bilməzsiz, o da əlinizdən çıxar”. Nə qədər soyuqqanlı, səbrli, təmkinli olmaq lazımdır ki, belə dar ayaqda qorxub təşvişə düşməyəsən. Üç gün girov saxlayıb, yedirdib-içirdib, kart oynamışdılarsa da min manatdan artıq boynuna qoya bilməmişdilər.

Bibiheybətdəki mədənində bir quyu güclü fontan vurur; fəhlələrə yalvarıb deyirmiş ki, “başınıza dönüm, qoymayın neft hədər yerə axsın, zay olsun; sizə xələt verəcəyəm. Yanğın baş versə hamımız dilənçi olarıq. Qonşular nasos qurub neftimizi anbarlarına vurarlar... Axı, bu sizin cibinizdən gedir”.

Fəhlələr birtəhər fontanı bağlayırlar. İki gündən sonra Musadan vəd etdiyi xələti istəyəndə, o, boyun qaçırıb deyir: “Atam... Atam, hardan?! Hardan verim xələti?! Bir az neft çıxdı, onu da qonşular gözünüzün qabağında talan elədilər...”. Sabahı gün Musanın oğlu Ağa İsmayıl mədənə gəlir. Fəhlələr şikayət eləyirlər ki, atan verdiyi vədə əməl etməyir. Ağa İsmayıl iki araba kəllə qənd gətizdirir və hər fəhləyə bir kəllə qənd, beş manat pul paylatdırır. Bu vaxt Ağa Musa da gəlib çıxır. Əhvalatdan xəbər tutduqda, yüyürüb deyir: “Atam, atam, mənim də payımı verin. Fontanı bağlayanda məndən çox can yandıran olmayıb. Az qalmışdı canım ağzımdan çıxsın. Gedib o dünyanı görüb qayıtmışam”.

Ağa Musanın adı camaat arasında xəsis çıxsa da, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, o, birinci realnı məktəbin hamiliyini boynuna almışdı, ildə hazırlıq sinfinə iyirmi beş müsəlman uşağını əlavə qəbul etdirməyə nail olmuşdu. Bunun nəticəsində az bir zamanda məktəbdə müsəlman şagirdlərinin sayı əlli faizə çatmışdı.

Bibiheybətdə Ağa Musanın mədənində qazılan quyuların hamısı güclü fontan vururdu; bu da onu göstərirdi ki, zəngin neft təbəqələri, körfəz suları altına da uzanır. Elə ki, bələdiyyə idarəsi su altındakı neftli torpaqları hərraca qoydu, milyonçular ağla gəlməyən qiymət təklif edirdilər. Neftin pudu bir abbası (20 qəpik) olduğu halda, 100.000 pud neft üçün ildə xəzinəyə 300.000 manat verməyə zəmanət kağızına qol çəkirdilər. Neftin hər pudu üç manata düşürdü, bu qədər böyük xərci ödəməyə onları vadar edən zəngin, milyonlarla ton neft saxlayan təbəqələrə yiyələnmək idi, onlar əmin idilər ki, bu sərvət xərcini çıxardacaqdı. Heç kəs qonşuluqda başqa sahibkarların olmasını istəmirdi. Mədən sahibləri quyuları qonşunun sərhəddində qazdırırdılar ki, mümkün qədər nefti tez çıxarsınlar... Özləri də quyunu qazmağa bərk tələsirdilər. Buruq ustalarına rüşvət verirdilər ki, qonşu sahədə qazmanı yubandırsınlar; qonşuda quyu hansı balta ilə qazılır, gil məhlulunun xüsusiyyətlərini, təbəqələrin özünü necə “aparmasını”, neft təbəqəsinə rast gəldikləri dərinliyi, bir sözlə bütün texnologiyanı pul gücünə öyrənirdilər... Sahibkarlar neftli torpağı əldən çıxarmamaq üçün tez-tez xəzinəyə cərimə verməyə razı olurdular.

Bibiheybətdə Naftalan körfəzi başdan-başa neft idi, sudan hər addımbaşı qaz qaynayırdı. Adamlar qayıqda hərlənib vedrəyə neft yığır, çəlləklərə doldurub satırdılar. Bəzən nadinc cavanlar kağız və ya cındır parçalarını alışdırıb atardılar körfəzə, qaz qaynayan yerlərdə dənizdən alov qalxardı. Novruz qabağı, çərşənbə axşamları, bir də kənardan gələn adlı-sanlı qonaqların şərəfinə belə atəşfəşanlıq düzəldirdilər. Məşhur fransız yazıçısı Düma Bakıda olanda belə bir atəşfəşanlığa tamaşa etmişdi...

news-detail

“Dənizçi əllərinə bir ovuc çəpitgə götürüb, yoldaşının tutduğu fanarda alışdırıb dənizə tulladı. Bir anda gəmimizin ətrafını alov bürüdü. Dəniz alışıb yanırdı. Nabələd adam göyərtədə papirosunu alışdırıb yanan kağız parçasını dənizə tullasa şübhəsiz ki, hər yanda suyun yandığını gördükdə dəhşətə gələr. Onun o anda nələr çəkdiyini yaxşı təsəvvür edirəm.

Gəmimiz od-alov içində üzürdü. Xoşbəxtlikdən alov o qədər də güclü deyildi. Zəif idi. Güclə duyulurdu. İlk təəssüratımız azalandan sonra, ətrafımızdakı qəribə mənzərəyə tamaşaya başladıq, Dənizdən elə bil ləkələr şəklində ala-tala alov ucalır, yan-yörəyə sirayət edirdi. Alov ləkələri on iki adam otura biləcək stol boyda idi; bəziləri daha iri idi, nohuru xatırladırdı. Biz bu alov adacıqlarının yanından ötürdük. Kapitan arabir avar çəkənlərə gəmini alov nohurlarının ortasından sürməyi əmr edirdi, Belə qeyri-adi, əcayib, sehranə mənzərəyə dünyada heç yerdə rast gəlmək mümkün deyil. Külək get-gedə güclənir, ləpələr şahə qalxmağa başlayırdı. Xəzri qopmasaydı, çox güman ki, səhəri burda açardıq. Elə ki, külək bərkidi, əvvəl xırda alovlar, sonra da iriləri sönməyə başladı.

- Vaxtında Bakıya qayıtmaq lazımdır, - deyə kapitan Freyqan zarafatla əlavə etdi, - yoxsa gördüklərimiz əcayib mənzərənin sirrini öyrənmək üçün dənizin dibini axtarmalı olarıq.

Sirlər aləmindən uzaqlaşdıq. Külək gəmimizi Bibiheybətdə Fatimə məscidi olan yerə sürükləyirdi. Avar çəkən səkkiz nəfər dənizçi alovu söndürən küləyə üstün gəlir, istənilən səmtə irəliləyirdilər. Külək son alovları da söndürdü.

Biz onların necə yoxa çıxmasını izləyirdik. Onlar tez-tez dalğaların altında gizlənir, gah da ləpələrin zirvəsinə dırmanırdı, bir də yox olurdu.

Limana çatanda bir dənizçi fitili yandırdı. Bu şərti işarə imiş. Əvvəl Freykel gəmisi, onun dalınca Bakı limanında lövbər salmış başqa hərb gəmiləri çıraqlarını alışdırdılar. Çıraqban gəmilərin arasından keçib sahilə yan aldıq.

Belə dəbdəbə, təmtəraqla yalnız imperatorları qarşılayırlar. Mənlə Moyne isə adi sənətkarlar idik. II Aleksandr istisna olmaqla heç bir hökmdar ölkəsində, bizim kimi adi, sadə sənətkarlar üçün belə maraqlı mərasim düzəldə bilməzdi. Bu incəsənətin təntənəsidir. Belə çıxır ki, incəsənət hamıdan üstündür.

Bakı - “küləkli diyar”. Avropada Bakıya bərabər şəhər yoxdur”.

news-detail

Birdən şəhərə xəbər yayıldı ki, neftxudalar Naftalan körfəzini qurudub mədən salmaq niyyətindədirlər. Peterburqa - çarın özünə ərizə yazıblar. Ərizəyə rədd cavabı gəlib. Neftxudalar senata şikayət edib istədiklərinə nail olurlar, şirkət düzəldirlər. Pay sahiblərindən biri də Ağa Musa idi.

Körfəzi qurutmaq üçün beynəlxalq müsabiqə elan edilir. Müxtəlif ölkələrdən otuza qədər layihə göndərilibmiş. Sədd çəkib Naftalan körfəzini Xəzərdən ayırmaq və çuxurda qalan suyu nasoslarla dənizə axıdıb, yerinə torpaq doldurmaqla mədən salmağı qət edirlər. Əsrin əvvəllərində işə başladılar. Gəmilər bir milyon kubmetr daş-kəsək daşıyacaqdı. Əməliyyat 1917-ci ilə qədər davam etdi. Sonrakı illərdə burada qurutma işləri dayandırıldı. Bu işə bir də 1921-ci ildə başlandı. İyirmi üçüncü ildə qazılan quyulardan biri güclü fontan vurdu. Qurulan sahə neft seli altında qaldı... Qəfildən yanğın qopdu. Şəhər əhalisi neftçilərə köməyə gedib, yanğını söndürdülər.

Ağa Musanın özünə oxşayan Manuçar Xristoforoviç Avakov adında xəsis bir erməni dostu vardı. Professor Apresov deyirdi ki, Manuçar Qarabağdan Bakıya əlində dəyənək, ayağında cırıq çarıq, əynində yırtıq çuxa, başında şeytan papaq, cibləri boş gəlmişdi. Sabunçuda bir qədər arabaçı olur, sonra meyxana açır, neftli torpaq ələ keçirir, “bəxti” gətirir, dayaz bir quyu fontan vurur, milyonçu-neftxuda olur. Apresov söyləyirdi ki, bir dəfə Avakovun quyusu fontan vurur, mühəndis fəhləni göndərir ki, anbardan tez on arşın kanat gətirsin, Manuçar həmişə cibində gəzdirdiyi dəmir arşını çıxardıb başlayır əlləri əsə-əsə kanatı ölçməyə. Fontan daha da güclənir, buruq az qalır uçsun. İşin belə məqama çatdığını görən mühəndis özü qaçır anbara, Manuçarı yana itələyir, baltanı qapıb, qəzəblə kanatın kələfini fırladıb kanatı kəsir, fəhlə ilə bərabər buruğa tərəf sürütləyir. 

Enter.News

GÜNÜN XƏBƏRLƏRİ
Corab sataraq milyonçu olan məktəbli 04:23
Roma Papası azərbaycanlı zabiti keşiş təyin edəcək - TARİXDƏ İLK 03:33
Telefondan silinən şəkilləri yenidən necə qaytarmaq olar? 02:19
1 gün ac qalmaq orqanizmi cavanlaşdırır 01:55
Bizi xərçəngdən qoruyan ədviyyat 01:31
Tramp BMT-ni islahatlara çağırdı 00:51
Kadırov regional oyunçuya çevrilib – Kreml nəzarəti itirə bilər 00:31
Avtomobili yolu bağlayan kütlənin üstünə belə sürdü: ƏZDİ KEÇDİ + VİDEO 00:09
30.04.2017
Piyada gəzməyin inanılmaz faydaları 23:40
Ürəyin və sinirlərin sağlamlığı üçün BU YARMADAN yeyin 23:30
Ərdoğan həyat yoldaşı ilə Hindistandadır - FOTOLAR 23:02
“Shamkir Chess 2017”nin qalibi müəyyənləşib 22:45
“Biz türk deyilik" deyənlərə... – Bir əsgərin hekayəti - Cəlaləddin Qasımov yazır 22:22
Sabahdan Azərbaycanda pərdə mövsümü başlayır - VİDEO 21:58
Azərbaycan və Ukrayna rəqabət aparmır, bir-birini tamamlayırlar 21:43
Abşeronda qadın sürücü qəza törədib - 4 nəfər yaralanıb + FOTOLAR 21:29
Qafqaz kefirinin qatıqdan fərqi 21:06
Pendir hansı xərçəng növündən qoruyur? 20:47
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qaliblərinin FOTOLARI 20:26
Əfqanıstanda 43 silahlı məhv edilib 20:04
Rövşən Lənkəranski haqda film çəkiləcək 19:43
II və III qrupların imtahan nəticələrinin elan ediləcəyi vaxt məlum oldu 19:28
Xəlifə Osmanın yazdığı Quranı istəyən Alman imperatorunu Sultan Əbdülhəmid necə aldatdı? 19:11
Facebook-un gəlirləri AÇIQLANDI 18:58
GEM TV-nin sahibi İstanbulun mərkəzində güllələnərək öldürüldü - FOTOLAR + VİDEO 18:39
Bakıda mənzildə kişi cəsədi tapılıb 18:16
Azərbaycan dünyanın ən güclü ordularının reytinqində 17:54
Mayın 5-dən yeni qadağa qüvvəyə minir - 40 manat cərimə 17:36
Piyada zolağı ilə bağlı - MÜHÜM DƏYİŞİKLİK 17:13
Kürdəmirdə pambıq tarlasında faciə 16:55
Ayətullah Əli Xameneyi İranın Nazirlər Kabinetinin üzvlərinə qarşı bəyanat verib 16:33
İranda dünyanın ən böyük qaz-kondensat emalı zavodunun açılışı olub 16:16
Bərdədə qəzada piyada ölüb, sürücü qaçıb 15:58
Dünyanın ən təhlükəli səyahətlərindən biri faciə ilə nəticələnib - Məşhur isveçrəlinin meyiti tapılıb 15:46
Müayinənin nəticəsi açıqlandı: “Elba” MMC-nin fabrikində aşkarlanan ətlər ölmüş at və aqoniya vəziyyətində kəsilmiş mal ətləridir + FOTOLAR 15:20
Rusiya müxalifəti küçələrə çıxdı - FOTOLAR 14:57
PA-nın sektor müdiri irad bildirdi 14:32
Bakıda bədii gimnastika üzrə dünya kubokunun final mərhələsi keçirilir 14:17
Mehman Qələndərovun intihar etməsi ilə bağlı cinayət işi başlanıb 13:49
Milli Məclisin deputatları Avropa İttifaqının sessiyasında iştirak edəcəklər 13:14
Ərdoğan: ABŞ və terror təşkilatının bayraqlarının birgə dalğalanması bizi təəssüfləndirir 12:57
Sabahın hava PROQNOZU 12:18
YARADANLIQ - Fəxrəddin Salim 12:07
“Bakı Marafonu-2017”nin kişi və qadınlar üzrə qalibləri müəyyənləşib 11:58
Prezidentin ailəsi,generallar,nazirlər... "Bakı Marafonu 2017"də 11:42
Zabratda DƏHŞƏTLİ hadisə - Vertolyot meydançasının rəisi dostunu öldürdü 11:21
DTX rəisi Mədət Quliyev "Bakı Marafonu 2017"dən DANIŞDI 11:12
Sovet Azərbaycanının sonuncu, 13-cü Baş naziri - Ayaz Niyaz oğlu Mütəllibov + DOSYE 10:53
Donald Tramp 96 illik ənənəni pozdu - "Jurnalistləri tələyə saldım" 10:47
Gəncədə ölümlə nəticələnən - FACİƏ 10:22
"Bakı Marafonu 2017" başlayır 10:14
Türkiyədə partlayış törətməyə hazırlaşan İŞİD üzvləri saxlanılıb 10:02
Bu gün keçiriləcək imtahanların - Ən yaşlı və ən gənc abituriyentləri məlum olub 09:31
Bütün boks dünyasının gözlədiyi Entoni Coşua və Vladimir Kliçko görüşündə nokaut qeydə alınıb + VİDEO 09:07
Bu gün Azərbaycanda ali məktəblərə ilk qəbul imtahanı keçirilir 08:33
Kürək və onurğaətrafı nahiyələr nədən ağrıyır? 08:00
Ürəyi qorumaq istəyənlər oxusun. Yalnız 3 ŞƏRT! 06:29
Padşahlar otunun çoxsaylı faydaları 05:33
Təzə gicitkən - SAĞLAMLIQ MƏNBƏYİ 04:18
Baş ağrısı zamanı gicgahlara çəkin... TƏBİİ ÇARƏ 03:46
Mosulda terror aktı nəticəsində 14 polis əməkdaşı həlak olub 02:44
Alimlərdən MƏSLƏHƏT: “Narahat qalmaq sağlamlığa xeyirdir” 02:31
Hər kəs bu qurğudan danışır: Suyun axması ilə hərəkətə gəlir, heç bir enerji xərci yoxdur + VİDEO 02:12
ADNA terroru: 12 nəfərin qətlinin anım günü 01:56
Uzun yola çıxan sürücülər bu xəbərə MÜTLƏQ BAXIN! - VİDEO 01:34
NATO-nun baş katibi: Türkiyə NATO-nun vacib üzvüdür 01:17
ABŞ YPG-ni qorumaq üçün Türkiyə sərhədinə qüvvələr yerləşdirildi 01:09
Türkiyədə evlilik proqramları yasaqlandı 01:00
Azərbaycanlı ilk qadın pilotun ölümünün ürək dağlayan təfərrüatları – VİDEO 00:53
Kubada hərbi təyyarə qəzaya uğrayıb, 8 nəfər ölüb + YENİLƏNİB 00:49
Polad Bülbüloğluna Türkmənistanın Xalq artisti fəxri adı verilib 00:34
Şadlıq sarayları taktikanı dəyişir: Saraylar toy sahibinə icarəyə veriləcək + VİDEO 00:15