success closed Loading...

Qurana and içməkdən boyun qaçırıb Bəhayi kitabına əl basan Bakı milyonçusu Musa Nağıyevin qəribə əhvalatları

Yazının əvvəlini bu linkdən oxuyun

1914-cü ilin maliyyə hesabına görə Musa Nağıyevin qızılla yetmiş milyon manata yaxın tanxası varmış. Mirasın ümumi dəyəri bundan qat-qat çox imiş. 1919-cu ildə varislər Musa Nağıyevin mirasını bölüşdürmək üçün məhkəməyə ərizə verirlər. Məhkəmə üç dəfə işə baxır. Ruhani cəmiyyəti də tələb edirdi ki, Ağa Musa şiə məzhəb olduğuna görə, sərvətin ondan biri məscidə verilməlidir, rəsmi iddia təqdim etmişdilər. Bu əhvalatdan varislər yaman narahat olmuşdular; ruhani idarəsinin iddiasını rədd etmək üçün, sübut elədilər ki, vaxtı ilə Ağa Musa məhkəmədə şahid sifətilə çıxış edəndə Qurana and içməkdən boyun qaçırdıb, Bəhayi kitabına əl basıb, qəsəm edib. Elə buna görə də o, vəfat edəndə məsciddən cənazəni müşayiət etməyə az adam gəlmişdi.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Bakıda Bəhayi məzhəblilər də vardı, onlar xüsusi məscid tikdirmişdilər. Bu minarəsiz məscid Çadrovı (Mirzağa Əliyev) küçəsindəki mülkdür, qapısı və iri pəncərələri mavi boya ilə rənglənmişdir. Bəhayi məzhəbi bu rəngi və rəngləri hesab edir. Məscidin həyət tərəfindəki şüşəbənd eyvanı da mavi rənglə boyadılıb. Küçədəki baş qapının üstündə pirani bir qocanın qorelyefi də var.

Təəccüblü orasıdır ki, bəhayilər Musa Nağıyev kimi ayıq, ehtiyatlı, hiyləgər bir adama məharətlə təlqin etmişdilər ki, bu məzhəbi qəbul eləsə ölməyəcək. İnanırdı da. Bir dəfə Tağıyevin evində eyvana çıxır və Hacını da çağırır yanına, tikdirdiyi yeddi mərtəbəli “Yeni Avropa” (Göy-göl) mehmanxanasını (o zaman şəhərdə yeganə yeddi mərtəbəli mehmanxana idi) göstərib deyir: “Zeynalabdin, əyər ölsəydim, mən o mülkü tikdirməzdim, o qədər xərc tökməzdim, mən ölməyəcəyəm”.

Maraqlı orasıdır ki, İranda camaat arasında ölməyəcəyi elan edilmiş bəhayiləri İran şahı tutdurub, meydanlarda, camaatın gözü qabağında dar ağacından asdırırdı və sübut edirdi ki, ölürlər.

Bəhayi qanununa görə sərvət ölənin arvadı, uşağı və nəvələri, qohumları və iyirmidən bir hissəsi maarif işləri üçün paylanmalıdır. Məhkəmə qabaqca çox çətinlik çəkir, axırıncı iclasda iki nəfəri - müsəlman və gürcü arvadlarını vərəsə təsdiq edir. 

news-detail

Ona işləyənlərə maaş vermək üçün Ağa Musanın öz üsulu vardı. Kontorda divarda hər mədən, gəmi və mülk üçün iki torba asmışdı: gəlir torbası, çıxar torbası. Pul üçün gələnlər çıxar torbasına qoyulmuş pulu götürüb aparırdılar. Elə ki, mədən müdiri, kapitan, mülk müvəkkili, Ağa Musaya deyirdi ki, torbada pul yoxdur...

- Atam, atam, - deyə Ağa Musa onu qoymazdı ki, sözünü qurtarsın, - gəlir torbasına pul salmısız ki, çıxar torbasından götürə biləsiz? Məndə havayı pul hardan?! Qazanc verin, atam, atam, xərclik alın.

Bir nəfər gəlib Musa Nağıyevə deyir ki, bir mis mədəni satırlar Zəngəzurda, onu alsan yaman qazanarsan. Ağa Musa soruşur: “Mis də, neft kimi fontan vurur?”. Adam təəccüblə deyir: “Mis də fontan vurar?! Əlbəttə yox!”. Ağa Musa: “Elə isə o mədən mənə lazım deyil. Mənimki fontandır. Atam, atam, qaranlıq yerin altında iynə ilə kor qaza-qaza mis axtarmaq karıma gəlməz” - deyə cavab verir.

Qoçular iki dəfə Ağa Musanı oğurlayıb öldürməklə hədələmişdilərsə də xeyri olmamışdı. Bir dəfə faytona basaraq gözlərini bağlayıb, aradan çıxardırlar, gizli mənzilə gətirib on min manat tələb edirlər. Ağa Musa özünü itirməyib deyir: “Min manat verə bilərəm, bir qəpik də artıq yox”. Ölümlə təhdid edəndə halını pozmadan deyir: “Atam, atam, öldürün. Bir mini də ala bilməzsiz, o da əlinizdən çıxar”. Nə qədər soyuqqanlı, səbrli, təmkinli olmaq lazımdır ki, belə dar ayaqda qorxub təşvişə düşməyəsən. Üç gün girov saxlayıb, yedirdib-içirdib, kart oynamışdılarsa da min manatdan artıq boynuna qoya bilməmişdilər.

Bibiheybətdəki mədənində bir quyu güclü fontan vurur; fəhlələrə yalvarıb deyirmiş ki, “başınıza dönüm, qoymayın neft hədər yerə axsın, zay olsun; sizə xələt verəcəyəm. Yanğın baş versə hamımız dilənçi olarıq. Qonşular nasos qurub neftimizi anbarlarına vurarlar... Axı, bu sizin cibinizdən gedir”.

Fəhlələr birtəhər fontanı bağlayırlar. İki gündən sonra Musadan vəd etdiyi xələti istəyəndə, o, boyun qaçırıb deyir: “Atam... Atam, hardan?! Hardan verim xələti?! Bir az neft çıxdı, onu da qonşular gözünüzün qabağında talan elədilər...”. Sabahı gün Musanın oğlu Ağa İsmayıl mədənə gəlir. Fəhlələr şikayət eləyirlər ki, atan verdiyi vədə əməl etməyir. Ağa İsmayıl iki araba kəllə qənd gətizdirir və hər fəhləyə bir kəllə qənd, beş manat pul paylatdırır. Bu vaxt Ağa Musa da gəlib çıxır. Əhvalatdan xəbər tutduqda, yüyürüb deyir: “Atam, atam, mənim də payımı verin. Fontanı bağlayanda məndən çox can yandıran olmayıb. Az qalmışdı canım ağzımdan çıxsın. Gedib o dünyanı görüb qayıtmışam”.

Ağa Musanın adı camaat arasında xəsis çıxsa da, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, o, birinci realnı məktəbin hamiliyini boynuna almışdı, ildə hazırlıq sinfinə iyirmi beş müsəlman uşağını əlavə qəbul etdirməyə nail olmuşdu. Bunun nəticəsində az bir zamanda məktəbdə müsəlman şagirdlərinin sayı əlli faizə çatmışdı.

Bibiheybətdə Ağa Musanın mədənində qazılan quyuların hamısı güclü fontan vururdu; bu da onu göstərirdi ki, zəngin neft təbəqələri, körfəz suları altına da uzanır. Elə ki, bələdiyyə idarəsi su altındakı neftli torpaqları hərraca qoydu, milyonçular ağla gəlməyən qiymət təklif edirdilər. Neftin pudu bir abbası (20 qəpik) olduğu halda, 100.000 pud neft üçün ildə xəzinəyə 300.000 manat verməyə zəmanət kağızına qol çəkirdilər. Neftin hər pudu üç manata düşürdü, bu qədər böyük xərci ödəməyə onları vadar edən zəngin, milyonlarla ton neft saxlayan təbəqələrə yiyələnmək idi, onlar əmin idilər ki, bu sərvət xərcini çıxardacaqdı. Heç kəs qonşuluqda başqa sahibkarların olmasını istəmirdi. Mədən sahibləri quyuları qonşunun sərhəddində qazdırırdılar ki, mümkün qədər nefti tez çıxarsınlar... Özləri də quyunu qazmağa bərk tələsirdilər. Buruq ustalarına rüşvət verirdilər ki, qonşu sahədə qazmanı yubandırsınlar; qonşuda quyu hansı balta ilə qazılır, gil məhlulunun xüsusiyyətlərini, təbəqələrin özünü necə “aparmasını”, neft təbəqəsinə rast gəldikləri dərinliyi, bir sözlə bütün texnologiyanı pul gücünə öyrənirdilər... Sahibkarlar neftli torpağı əldən çıxarmamaq üçün tez-tez xəzinəyə cərimə verməyə razı olurdular.

Bibiheybətdə Naftalan körfəzi başdan-başa neft idi, sudan hər addımbaşı qaz qaynayırdı. Adamlar qayıqda hərlənib vedrəyə neft yığır, çəlləklərə doldurub satırdılar. Bəzən nadinc cavanlar kağız və ya cındır parçalarını alışdırıb atardılar körfəzə, qaz qaynayan yerlərdə dənizdən alov qalxardı. Novruz qabağı, çərşənbə axşamları, bir də kənardan gələn adlı-sanlı qonaqların şərəfinə belə atəşfəşanlıq düzəldirdilər. Məşhur fransız yazıçısı Düma Bakıda olanda belə bir atəşfəşanlığa tamaşa etmişdi...

news-detail

“Dənizçi əllərinə bir ovuc çəpitgə götürüb, yoldaşının tutduğu fanarda alışdırıb dənizə tulladı. Bir anda gəmimizin ətrafını alov bürüdü. Dəniz alışıb yanırdı. Nabələd adam göyərtədə papirosunu alışdırıb yanan kağız parçasını dənizə tullasa şübhəsiz ki, hər yanda suyun yandığını gördükdə dəhşətə gələr. Onun o anda nələr çəkdiyini yaxşı təsəvvür edirəm.

Gəmimiz od-alov içində üzürdü. Xoşbəxtlikdən alov o qədər də güclü deyildi. Zəif idi. Güclə duyulurdu. İlk təəssüratımız azalandan sonra, ətrafımızdakı qəribə mənzərəyə tamaşaya başladıq, Dənizdən elə bil ləkələr şəklində ala-tala alov ucalır, yan-yörəyə sirayət edirdi. Alov ləkələri on iki adam otura biləcək stol boyda idi; bəziləri daha iri idi, nohuru xatırladırdı. Biz bu alov adacıqlarının yanından ötürdük. Kapitan arabir avar çəkənlərə gəmini alov nohurlarının ortasından sürməyi əmr edirdi, Belə qeyri-adi, əcayib, sehranə mənzərəyə dünyada heç yerdə rast gəlmək mümkün deyil. Külək get-gedə güclənir, ləpələr şahə qalxmağa başlayırdı. Xəzri qopmasaydı, çox güman ki, səhəri burda açardıq. Elə ki, külək bərkidi, əvvəl xırda alovlar, sonra da iriləri sönməyə başladı.

- Vaxtında Bakıya qayıtmaq lazımdır, - deyə kapitan Freyqan zarafatla əlavə etdi, - yoxsa gördüklərimiz əcayib mənzərənin sirrini öyrənmək üçün dənizin dibini axtarmalı olarıq.

Sirlər aləmindən uzaqlaşdıq. Külək gəmimizi Bibiheybətdə Fatimə məscidi olan yerə sürükləyirdi. Avar çəkən səkkiz nəfər dənizçi alovu söndürən küləyə üstün gəlir, istənilən səmtə irəliləyirdilər. Külək son alovları da söndürdü.

Biz onların necə yoxa çıxmasını izləyirdik. Onlar tez-tez dalğaların altında gizlənir, gah da ləpələrin zirvəsinə dırmanırdı, bir də yox olurdu.

Limana çatanda bir dənizçi fitili yandırdı. Bu şərti işarə imiş. Əvvəl Freykel gəmisi, onun dalınca Bakı limanında lövbər salmış başqa hərb gəmiləri çıraqlarını alışdırdılar. Çıraqban gəmilərin arasından keçib sahilə yan aldıq.

Belə dəbdəbə, təmtəraqla yalnız imperatorları qarşılayırlar. Mənlə Moyne isə adi sənətkarlar idik. II Aleksandr istisna olmaqla heç bir hökmdar ölkəsində, bizim kimi adi, sadə sənətkarlar üçün belə maraqlı mərasim düzəldə bilməzdi. Bu incəsənətin təntənəsidir. Belə çıxır ki, incəsənət hamıdan üstündür.

Bakı - “küləkli diyar”. Avropada Bakıya bərabər şəhər yoxdur”.

news-detail

Birdən şəhərə xəbər yayıldı ki, neftxudalar Naftalan körfəzini qurudub mədən salmaq niyyətindədirlər. Peterburqa - çarın özünə ərizə yazıblar. Ərizəyə rədd cavabı gəlib. Neftxudalar senata şikayət edib istədiklərinə nail olurlar, şirkət düzəldirlər. Pay sahiblərindən biri də Ağa Musa idi.

Körfəzi qurutmaq üçün beynəlxalq müsabiqə elan edilir. Müxtəlif ölkələrdən otuza qədər layihə göndərilibmiş. Sədd çəkib Naftalan körfəzini Xəzərdən ayırmaq və çuxurda qalan suyu nasoslarla dənizə axıdıb, yerinə torpaq doldurmaqla mədən salmağı qət edirlər. Əsrin əvvəllərində işə başladılar. Gəmilər bir milyon kubmetr daş-kəsək daşıyacaqdı. Əməliyyat 1917-ci ilə qədər davam etdi. Sonrakı illərdə burada qurutma işləri dayandırıldı. Bu işə bir də 1921-ci ildə başlandı. İyirmi üçüncü ildə qazılan quyulardan biri güclü fontan vurdu. Qurulan sahə neft seli altında qaldı... Qəfildən yanğın qopdu. Şəhər əhalisi neftçilərə köməyə gedib, yanğını söndürdülər.

Ağa Musanın özünə oxşayan Manuçar Xristoforoviç Avakov adında xəsis bir erməni dostu vardı. Professor Apresov deyirdi ki, Manuçar Qarabağdan Bakıya əlində dəyənək, ayağında cırıq çarıq, əynində yırtıq çuxa, başında şeytan papaq, cibləri boş gəlmişdi. Sabunçuda bir qədər arabaçı olur, sonra meyxana açır, neftli torpaq ələ keçirir, “bəxti” gətirir, dayaz bir quyu fontan vurur, milyonçu-neftxuda olur. Apresov söyləyirdi ki, bir dəfə Avakovun quyusu fontan vurur, mühəndis fəhləni göndərir ki, anbardan tez on arşın kanat gətirsin, Manuçar həmişə cibində gəzdirdiyi dəmir arşını çıxardıb başlayır əlləri əsə-əsə kanatı ölçməyə. Fontan daha da güclənir, buruq az qalır uçsun. İşin belə məqama çatdığını görən mühəndis özü qaçır anbara, Manuçarı yana itələyir, baltanı qapıb, qəzəblə kanatın kələfini fırladıb kanatı kəsir, fəhlə ilə bərabər buruğa tərəf sürütləyir. 

Enter.News


XƏBƏR LENTİ
“Rusiya Ermənistanın ən böyük himayədarıdır” - Amanda Pol 05:09
ABŞ dövlət katibi Bağdada elan olunmamış səfər etdi 04:26
Yağın ardınca pendir də bahalaşdı + VİDEO 03:49
FİFPro 2017-cı ilin rəmzi komandasını açıqladı 03:15
Bu iki nazirliyin elektron xidmətlərinin sayı artırıldı 02:45
Ermənistanda rusiyalı əsgər xidmət yoldaşını öldürüb, sonra intihar etdi 02:15
İlin ən yaxşı qapıçısı məlum oldu 01:55
Baş Qərargah rəisi ölkəyə buraxılmadı - ABŞ üzr istədi 01:25
Gürcüstanda azərbaycanlı qətlə yetirildi 01:10
İlin ən yaxşı futbolçusu məlum oldu + FOTO 00:55
Qubada istifadəsiz qalan quyudan neft çıxdı + VİDEO 00:45
İlin ən yaxşı məşqçisi seçildi + FOTO 00:34
Ukrayna prezidenti ilə bağlı müəmmalı xəbər + YENİLƏNİB 00:14
23.10.2017
Boksçumuz erməni rəqibini rinqə çıxmağa peşman etdi 23:41
Bakıda xarici qonaqlara xüsusi taksilər xidmət göstərəcək 23:21
Azərbaycanlı aktyor "KamAz"ın altında qaldı + VİDEO 23:00
Pan-Afrika Parlamentinin prezidenti Heydər Əliyev Mərkəzində oldu 22:40
Ərdoğandan gənclərə məsləhət: Rus dilini öyrənin! 22:25
Ərdoğanın istefasını tələb etdiyi Ankara merindən SON QƏRAR 22:10
Leytenant 4 hərbçi yoldaşını öldürdü - SON DƏQİQƏ 22:08
Bakı metrosunda təhlükəsizlik çəpərləri quraşdırıla bilərmi? - Rəsmi cavab 21:53
Gürcüstanda Azərbaycan vətəndaşı həbs edildi + FOTO + YENİLƏNİB 21:39
Baş nazirin müavininin mənzili atəşə tutulub 21:24
İraqın baş naziri Türkiyəyə danışıqlara gedir 21:10
90 min piyada cərimələnib - ŞƏRHSİZ 20:55
Uşaqların dini mərasimlərə aparılması rəsmən QADAĞAN OLUNUR 20:40
Şəhid Cabbar Zeynalov dəfn olundu + FOTOLAR 20:25
Tramp “Supermən” kostyumunda + FOTO 20:10
İnterpol 37 yaşlı azərbaycanlını axtarır 19:53
Aİ-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Ermənistanın təxribatları barədə məlumatlandırıldı 19:36
Keçmiş MTN polkovnikinin cəzası azaldıldı + YENİLƏNİB 19:19
"Çudo Peçka”nın 27 əməkdaşı istintaqda dindirildi - SƏBƏB 19:10
"Avropadakı son problemlərin dərmanı Türkiyədir. Qoca qitə Bosniyada öldü, Suriyada basdırıldı" - Ərdoğandan tarixi çıxış 19:00
Qatardan qaçan “Qoca” həbsdə “nadzor”u öldürüb - MARAQ DOĞURAN MƏQAMLAR 18:44
Qaçan məhbuslara görə nəzarətçilər istintaqa cəlb edildi 18:33
İlham Əliyevdən SƏRƏNCAM 18:16
Ərdoğanın istefasını tələb etdiyi şəxslərdən biri öz ərizəsi ilə işdən çıxdı - RƏSMİ 18:00
İtaliyadan gətirilən bu bitkilərdə növbəti dəfə zərərli orqanizm aşkarlanıb - RƏSMİ MƏLUMAT + FOTOLAR 17:50
77 yaşlı piyadanı vuraraq hadisə yerindən qaçan sürücü saxlanılıb 17:40
Tovuzda usta iş yerində "laqonda" ilə əlini doğradı 17:30
Sabah Azərbaycanda 100 dollar neçə manat olacaq? - RƏSMİ AÇIQLAMA 17:20
Tillerson gözlənilmədən Əfqanıstana səfər edib 17:05
Sarkisyan Rusiya ilə birgə qoşunun yaradılmasını təsdiqlədi 16:55
O da "Maşın"dan getdi + FOTO 16:42
Biznesdən siyasətə: Milyader dövlət başçıları.. 16:30
Sabahın hava proqnozu - Külək olacaq 16:20
Daha bir erməni əsgəri öldü 16:10
Türkiyə İraqda əməliyyata başladı - 50 terrorçu məhv edildi 16:00
Deputatın cəzalanma qaydası mübahisə doğurdu 15:43
Baş Prokurorluqda məhkumların qaçışına görə cinayət işi açıldı 15:15
Xanım jurnalisti redaksiyada bıçaqladılar 14:51
Gürcüstanda seçkilərdə iqtidar partiyası qalib gəldi 14:40
Azərbaycanda sevdiyi oğlandan ayrılan tələbə özünü öldürmək istədi 14:26
Azərbaycan Avropa Şurasından çıxa bilər? - RƏSMİ AÇIQLAMA 14:10
DTX rəisinin babası “gəncəli Mədət” kim olub? – TARİXİ ARAŞDIRMA 13:55
Azərbaycanlı tələbə birgə yaşadığı qadını öldürdü + FOTOLAR 13:30
Qaçan məhbuslar haqda YENİ XƏBƏR - 7 məhkum 1 nəzarətçini boğub 13:21
Biləsuvarda “Mercedes”dən 6 kq narkotik çıxdı 13:10
Rafiq Hüseynov müalicə üçün Almaniyaya aparılıb 13:00
Bakıda 8-9 ballıq zəlzələnin gözlənildiyi xəbərinə aydınlıq gətirildi 12:50
"Atletiko"nun ulduzu “Qarabağ”la oyundakı hərəkətinə görə cəzalandı 12:40
Yaponiyada hakim partiya seçkiləri uddu 12:30
Generalın anasının evindən oğurluqda ittiham olunurdu - Sərtbəst buraxıldı 12:20
Kəmaləddin Heydərov onları işdən çıxardı + YENİLƏNİB 12:08
Penitensiar Xidmət məhkumların qaçdığını TƏSDİQLƏDİ 11:54
Beynəlxalq axtarışa verilən rus meri Azərbaycana qaçıb 11:40
Suriyanın ən böyük neft yatağı kürdlərin əlinə keçdi 11:30
Elmar Məmmədyarov İtaliyaya getdi 11:20
Rusiyada ailəni yanğından qurtaran Baxış danışdı + FOTOLAR 11:00
Qanunvericilik və icra orqanlarının saxlanılmasına bir ildə xərclənəcək vəsait açıqlandı 10:38
Faciəvi şəkildə ölən Azərbaycan SƏNƏTÇİLƏRİ - Məşhur xanəndənin ANIM GÜNÜDÜR + FOTOLAR 10:27
Bakıdan Şirvana aparılan bir neçə məhkum qaçıb 09:46
Stalini yerli xalqların millətçiliyi niyə narahat edirdi? - SSRİ-nin bəzi türk əsilli siyasətçilərinin yarımçıq taleləri 09:30
"Maşın"da finala onlar qaldı - ADLAR + VİDEO 09:23
Sənədinizi itirməmisiniz? 09:13
Körpələrə qoyulan 4 səhv diaqnoz – Diqqətli olun! 09:00
Bakıda nazirlik əməkdaşı bıçaqlandı 08:52
Yaponiyada güclü qasırğa baş verib, ölən və yaralananlar var 08:39
ABŞ-da silahlı insident baş verib, ölənlər var 08:20
Nigeriyada üç qadın kamikadze özünü partladıb, 13 nəfər ölüb, 16 nəfər yaralanıb 08:07
Mark Zukerberq niyə həmişə eyni paltar geyinir? - SƏBƏB 00:40
Yanğını izləyənlərə çay payladılar - Türkiyədə 00:27
"Buraxılan qolda ofsayd var idi?" sualına Qurban Qurbanovdan cavab 00:09