success closed Loading...

Azərbaycanın “AZƏRBAYCAN”ı – 99 yaşlı qəzetin yaranma tarixi

“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası”nda yazılır ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin orqanı olan “Azərbaycan” qəzeti Gəncədə, sonralar isə Bakıda Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunmuşdur. 4 nömrəsi Gəncədə, sonrakı nömrələri isə Bakıda çıxmışdır. Qəzetin ilk nömrəsi 1918-ci il sentyabrın 15-də Gəncə qubernatorunun mətbəəsində çap edilmişdir. Dörd səhifədən ibarət olan bu nömrənin iki səhifəsi Azərbaycan, iki səhifəsi isə rus dilində buraxılmışdır. Gəncədə buraxılan axırıncı (dördüncü) nömrənin üç səhifəsi rus, bir səhifəsi isə Azərbaycan dilində idi. Qəzetin Gəncədə Azərbaycan dilində buraxılmış səhifələrinin başında qəzetin adı ilə yanaşı “Türk və islamçılığa aid məqalələrə “Azərbaycan”ın səhifələri açıqdır” yazısı da verilmişdir. Qəzetin birinci nömrəsində “Heyəti-təhriyyə” (“Redaksiya heyəti”) imzası ilə böyük bir yazı verilmişdir. Bu nömrədə Bakının azad edilməsi ilə bağlı xəbərlər daha çox diqqəti cəlb edir: “Dünən gecə Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökuməti adına Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru paşa həzrətləri tərəfindən belə bir teleqram gəlmişdir: “Bismillahir rəhmanir rəhim! Bakı şəhəri 15.09.18, saat 9-a işləmiş igid ordu hissələrimiz tərəfindən zəbt olundu. Qafqaz, İslam Ordusunun komandanı Fərrux Nuri”.

“Azərbaycan” qəzetinin həmin nömrəsində Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin sədri F.X.Xoyskinin adından Nuru paşaya cavab teleqramı da dərc olunmuşdur: “Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Səadətli Nuru paşa həzrətlərinə. Təhtikomandanızda olan cəsur türk əsgərlərimiz tərəfindən Azərbaycanın paytaxtı olan Bakının düşmənlərdən xilas edilməsi münasibətilə millətin zati-həmiyyət-pərvəranələrinə və dünyanın ən nəcib əsgəri olan türk oğullarına minnətdar olduğumu ərz etməklə iftixar edirəm, əfəndim. Heyəti-vükəla rəisi Fətəli xan”.

Qəzetin yuxarıda göstərilən nömrəsində Məhəmməd Hadinin türk əsgərinin şücaətini vəsf edən “Türk nəğməsi” şeri də dərc olunmuşdu:

Türkün tökülən qanları bihudə gedərmi?

Diqqətlə düşün, yoxsa bu qan həpsi hədərmi?

Dörd ildə verilmiş bu qədər can hədər olmaz,

Məfkurə yolunda tökülən qan hədər olmaz

Qiymətli olan xuni-şəhidan hədər olmaz,

Dul qalmış köhəni-nisvan hədər olmaz.

Bax sən sonuna, hümməti-türkan hədər olmaz,

Bədbəxt olan əfqani-yetiman hədər olmaz.

Türkün tökülən qanları bihudə gedərmi?

Diqqətlə düşün, yoxsa bu qan həpsi hədərmi?

“Azərbaycan” qəzetinin Bakıda Azərbaycan dilində nəşr olunmuş beşinci nömrəsi 1918-ci il oktyabrın 3-də, rus dilində isə oktyabrın 7-də buraxılmışdır. Bu nömrədən etibarən qəzetin adı altında “Gündəlik siyasi, ictimai, ədəbi, iqtisadi türk qəzetəsidir” sözləri yazılmağa başlamışdır. Qəzet Azərbaycan dilində çıxan altıncı nömrəsindən, rus dilində isə beşinci nömrəsindən “mühərrirləri: Ceyhun bəy Hacıbəyli və Şəfi bəy Rüstəmbəyli” imzaları ilə buraxılmışdır. Həmin il noyabrın 28-dən isə Azərbaycan dilində olan nömrələr Ceyhun bəy Hacıbəylinin, rus dilində olan nömrələr Şəfi bəy Rüstəmbəylinin redaktorluğu ilə nəşr edilmişdir.

1918-ci il dekabrın 31-nə qədər “Azərbaycan” qəzetinin Azərbaycan dilində 75 nömrəsi, rus dilində isə 70 nömrəsi işıq üzü görmüşdü.

1919-cu il yanvarın 16-da buraxılmış 89-cu nömrəsindən etibarən “Azərbaycan” qəzetini Üzeyir bəy Hacıbəyli imzalamışdır. Həmin il iyulun 4-də çapdan çıxmış 216-cı nömrəsindən qəzetə “müvəqqəti müdir Xəlil İbrahim” rəhbərlik etmişdir. 1919-cu il sentyabrın 3-dən 1920 il aprelin 28-nə kimi Üzeyir bəy Hacıbəyli yenidən qəzetin redaktoru olmuşdur. “Azərbaycan” qəzetinin 1918-ci il sentyabrın 15-dən1919-cu il dekabrın 31-nə qədər 358 nömrəsi, 1920-ci il yanvarın 1-dən aprelin 28-nə qədər isə 85 nömrəsi çap olunmuşdur. Bütövlükdə 1918-20-ci illər arasında qəzetin cəmi 443 nömrəsi çıxmışdır.

“Azərbaycan” qəzetinin sentyabrın 19-da rus dilində çapdan çıxmış ikinci nömrəsində Şəfi bəy Rüstəmbəyli “Düşünmək vaxtıdır” məqaləsində “Daşnaksutyun” partiyasının şovinist siyasətini tənqid edərək yazırdı: “Bizim üçün vacibdir ki, erməni xalqı nəhayət “Daşnaksutyun” partiyasının siyasi avantürasının məhvə məhkumluğunu başa düşsün, hələ nə qədər ki gec deyil, ondan üz döndərsin, öz qonşuları ilə səmimi və mehriban yaşamaq yoluna qədəm qoysun. Başqa yol onlar üçün daim fəlakətli olacaqdır”.

Qəzetin Gəncədə çıxmış dördüncü nömrəsinin Azərbaycan dilindəki səhifəsində Abid imzalı müəllifin “Yerini bulmuş arzular” başlıqlı geniş məqaləsi verilmişdir. Məqalədə 19-cu əsrin əvvəllərində Şimali Azərbaycan xanlıqlarının Rusiya tərəfindən işğal edildiyi dövrdən başlayaraq, xalqın başına açılmış müsibətlərdən, Azərbaycan xalqının yadelli işğalçılara qarşı azadlıq mübarizəsindən və nəticədə öz istiqlalına nail olmasından bəhs olunurdu.

Paris sülh konfransında (1919-20) iştirak etmək üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyətinin tə-kibinə müşavir kimi “Azərbaycan” qəzetinin redaktoru Ceyhun bəy Hacıbəyli də daxil edilmişdi. Qəzetin 1919-cu il 9 yanvar tarixli 83-cü nömrəsində Ceyhun bəy Hacıbəyli oxuculara müraciətində yazırdı: “Vətən və millət yolunda əlimdən gələn xidməti və öhdəmə düşən vəzifəmi qəzetimizin müdiri sifətilə ifaya məşğul ikən, vətən övladlarının xahiş və əmrinə müti olaraq, cahan sülh konfransına göndərilməklə öhdəmə daha ağır və məsuliyyətli, lakin müqəddəs bir vəzifə düşdü.

Bu böyük xidməti möhtərəm arkadaşlarım ilə bərabər ifa üçün Avropaya getmək lazım olduğuna görə, qəzetə idarəsi işindən müvəqqəti olaraq ayrılıb əziz vətənimizin istiqlalı məsələsinin istədiyimiz yoldakı həlli-hüsn ifasından asılı olan məsul vəzifəmizin haqqında var qüvvəmizlə çalışacağımızı əlavə etməyi və möhtərəm oxucularımıza kamali-sidq və səmimiyyət ilə xudahafiz deməyi özümə fərz bildim”.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qərar, sərəncam, fərman və digər normativ sənədlərinin xüsusi nəşrlərdə verilməsi “Azərbaycan” qəzetinin səhifələrində daha çox nəzəri məqalələrin, Azərbaycana, həmçinin dünya və region ölkələrinə aid geniş xəbərlərin, oxucuları maraqlandıran başqa yazıların dərc edilməsinə şərait yaradırdı.

Öz işini 1918-ci il noyabrın 16-da yenidən bərpa edən Azərbaycan Milli Şurasının, xüsusilə onun Azərbaycan Parlamentinin çağırılması sahəsindəki fəaliyyəti “Azərbaycan” qəzetinin səhifələrində geniş işıqlandırılırdı. Qəzetdə Milli Şuranın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Parlamentin çağırılması ilə əlaqədar noyabrın 19-da Bütün Azərbaycan əhalisinə müraciəti, Şurada gedən müzakirələrin materialları və qəbul olunmuş qərar da dərc edilmişdi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti 1918-ci il dekabrın 7-də işə başladıqdan sonra qəzet onun fəaliyyətini geniş işıqlandırmış, Parlamentin mühüm iclaslarından stenoqrafik hesabatları “Azərbaycan Məclisi-Məbusanında” rubrikası altında dərc etmişdir. Bundan başqa, qəzetdə “Rəsmi xəbərlər”, “Teleqraf xəbərləri”, “Rusiyada”, “Ermənistanda”, “Gürcüstanda”, “Türkiyədə”, “İrəvan müsəlmanlarının halı”, “Teatr və musiqi” və digər daimi rubrikalar da var idi.

“Azərbaycan” qəzetinin səhifələrində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Üzeyir bəy Hacıbəyli, Xəlil İbrahim, Fərhad Ağazadə, Hacı İbrahim Qasımov, Məhəmməd ağa Şahtaxtlı, Adil xan Ziyadxanov, Əlabbas Müznib, Şəfiqə Əfəndizadə, İstanbulda təhsil alan Əmin Abid və b.-nın Azərbaycanın tarixinə, mədəniyyətinə, maarifinə, siyasi vəziyyətinə və s. aid silsilə məqalələri dərc olunurdu. Qəzetin səhifələrində Məhəmməd Hadi, Əhməd Cavad və b. şairlərin şeirlərinə də geniş yer verilirdi.

Qəzetdə erməni-daşnak qulduru Andronikin Zəngəzur, Naxçıvan və Qarabağda Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi soyqırımı, vəhşiliklər, Ermənistan Respublikası ərazisində yaşayan azərbaycanlıların acı taleyi, onların kütləvi surətdə məhv edilməsi və ata-baba torpaqlarından qovulması haqqında çoxlu məlumatlar dərc edilmişdi.

1919-cu ilin mayında Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan olunmasının birinci ildönümü, həmçinin 1920-ci il yanvarın 11-də Paris sülh konfransının Ali Şurası tərəfindən Azərbaycanın müstəqilliyinin de-fakto tanınması münasibətilə “Azərbaycan” qəzetində çoxlu təbriklər, məqalələr və s. materiallar dərc olunmuşdu. “Azərbaycan” qəzeti 1918-20-ci illər ərzindəki saylarında Azərbaycanın dövlət, ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatını geniş əks etdirmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin öyrənilməsində “Azərbaycan” qəzetində dərc olunmuş materialların, ilk mənbə kimi əhəmiyyəti böyükdür.

“Azərbaycan” qəzeti o zaman öz istiqlalına qovuşmuş Azərbaycan xalqının milli oyanışında çox mühüm rol oynamışdır. 

Enter.News


XƏBƏR LENTİ
AFFA: “Azərbaycan millisinə əcnəbi mütəxəssis rəhbərlik etməlidir” 15:03
15 il DTK-nın, 15 ay SSRİ-nin rəhbəri olan Yuri Andropov haqqında ən maraqlı 15 fakt 14:12
Mərkəzi Bank 500 avroluqla bağlı açıqlama yaydı - DİQQƏT! 13:55
Heydər Əliyevə ünvanlanan 21 şəxsi sual və onların cavabları - Sevdiyi insan, jurnal, rəqəm, şəhər, pyes və s. 12:51
Ermənistan KP MK-nın I katibi Dəmirçiyana Heydər Əliyevin yumorla verdiyi cavab: "Siz Azərbaycanla yox, Cəlilabadla yarışa bilərsiniz" 12:40
Heydər Əliyev: Böyük ömrün anları - FOTOKOMPOZİSİYA 12:36
Heydər Əliyev: "Mənim dövrümdə Ermənistana bir qarış da torpaq verilməyib!" - TARİXİ MÜSAHİBƏ 12:26
Hacıbala Abutalıbov ulu öndərə şeir həsr etdi: "Kimi Heydər kimi yaşayıb gedər, kimi mənim kimi çəkər bu dərd" + VİDEO 12:21
Prezident və ailəsi Fəxri xiyabanda + VİDEO + YENİLƏNİB 12:11
Baş nazirin işdən çıxarılan müavini intihar etdi 10:34
Kanadada həbs edilən “Huawei” rəhbərinin qızı sərbəst buraxıldı 10:24
Fransada insanlara atəş açan şəxsin fotosu yayılıb + FOTO 10:14
“Rusiya Kənd Təsərrüfatı Bankı”nın Azərbaycandakı nümayəndəliyi ləğv olunur 10:08
Rusiyanın SWIFT pulköçürmə sistemindən çıxarılması təklif olundu 10:00
Fransada dəhşətli terror - Ölkədə matəm elan edildi + YENİLƏNİB 09:15
“Qoymayın, üstümüzə Rasim gəlir” - Armatur bazarında inhisarçı oyunları 09:01
Mərhum prezident Heydər Əliyevin vəfatından 15 il ötür 00:21
11.12.2018
Ərinin balkondan atdığı qadın Azad Rəhimovun qohumudur 23:35
Heydər Əliyev Fəxri Xiyabanda + FOTOLAR + VİDEO 23:25
Polis rəisi güllələnərək öldürüldü + YENİLƏNİB 23:22
Ərdoğan Türkiyə və Azərbaycan arasında ali təhsil sahəsində əməkdaşlığa dair sənədi təsdiq edib 23:17
Prezident İlham Əliyev 30 milyon manat ayırdı 23:13
Dövlət himninin oxunmasına və dinlənilməsinə dair tələblər müəyyənləşib + YENİLƏNİB 12:47
Azərbaycan bazarında armatur qalmaqalının pərdəarxası - İran məhsulları heç də keyfiyyətsiz deyilmiş 12:35
“Buta Palace”-in art direktoru arvadını 5-ci mərtəbədən atdı 12:31
Ziyafət Əsgərov: “Çalışırlar ki, Azərbaycanda terror hadisəsi törətsinlər” 12:26
Prezident İlham Əliyev taksidə siqaret çəkənlərin cərimələnməsini nəzərdə tutan qanunu imzaladı 12:22
Azərbaycanda universitet rektoru 5 il müddətinə təyin ediləcək 12:18
Ulu öndər Heydər Əliyevin anım günü ilə əlaqədar bu yollarda hərəkət məhdudlaşdırılacaq - DİQQƏT! 12:00
Prezident İlham Əliyev İranın Sərhəd Qoşunları komandanını qəbul edib + YENİLƏNİB 11:13
Allahşükür Paşazadə: "İslami dəyərlərin təşəkkülü ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır" 10:11
Prezident İlham Əliyevdən qrant verilməsiylə bağlı FƏRMAN 09:09